Sammelhandschrift (Medizin)
Kurzformat
Sammelhandschrift (Medizin) / 13./14. Jahrhundert
1 Band (193 Blätter) : 25 x 18 cm - Pergament
-
Basel, Universitätsbibliothek, UBH F II 19
| LEADER | 00000ntmaa22000007c 4500 | ||
|---|---|---|---|
| 001 | 991170502484805501 | ||
| 005 | 20260910162111.0 | ||
| 007 | cr#||||||||||| | ||
| 008 | 091123q12001399xx 00| | lat d | ||
| 019 | |a Exemplarspezifische Aufnahme, gesperrt für Veränderungen und das Anhängen von Signaturen. |5 HAN/11.11.2020/bmt | ||
| 024 | 7 | |a 10.7891/e-manuscripta-183773 |2 doi | |
| 035 | |a (HAN)000119116DSV05 | ||
| 035 | |a (EXLNZ-41SLSP_NETWORK)991170502484805501 | ||
| 035 | |a (41SLSP_UBS)9972429284005504 |9 (41SLSP_UBS)9972429284005504 | ||
| 040 | |a CH-001880-7 |b ger |e HAN-Katalogisierungsregeln | ||
| 046 | |a q |c 1200 |e 1399 | ||
| 245 | 0 | 0 | |a Sammelhandschrift (Medizin) |
| 264 | 0 | |c 13./14. Jahrhundert | |
| 300 | |a 1 Band (193 Blätter) |c 25 x 18 cm | ||
| 336 | |b txt |2 rdacontent | ||
| 336 | |b ntm |2 rdacontent | ||
| 337 | |b n |2 rdamedia | ||
| 337 | |b c |2 rdamedia | ||
| 338 | |b nc |2 rdacarrier | ||
| 338 | |b cr |2 rdacarrier | ||
| 340 | |a Pergament | ||
| 490 | 1 | |a Abteilung F II |v 19 | |
| 506 | |a Es gelten die Benutzungsbestimmungen für den Sonderlesesaal | ||
| 510 | 3 | |a Goldschmidt, Günther. - Ungedruckte Beschreibung, 6.11.1940 | |
| 510 | 4 | |a Lohr, Carolus. - Aristotelica helvetica (Scrinium Friburgense, Sonderband 6). - Freiburg, 1994, S. 55 | |
| 541 | |f Öffentliche Bibliothek der Universität Basel | ||
| 546 | |a Lateinisch | ||
| 561 | |a Aus der Kartause Basel. Diese Handschrift ist nicht im Zwingerschen Katalog verzeichnet. Alte Signatur auf 1r "A xcii" sowie Besitzeintrag von der Hand Jakob Loubers. | ||
| 563 | |a Einband (15. Jh.?) aus weissem Leder über Holzdeckel; Streicheisenlinien und Einzelstempel; eine nach vorne greifende Schliesse komplet erhalten; Bunte Ledersignakel am vorderen Buchschnitt; Pergament-Titelschild auf dem Rücken "Textus phisicorum et ethicorum Aristot.", sowie darüber mit Tinte direkt auf das Leder geschrieben (nicht mehr entzifferbar). Spiegelblätter aus Papier: auf das vordere eine moderne Notiz von Prof. Pelster vom Nov. 1926 eingeklebt (Literaturhinweise); das hintere Spiegelblatt mit Resten eines Druckes, kopfüber einbeklebt. | ||
| 583 | 0 | |b Verzeichnung=Description=Inventaire |c März 2010 |i Titel, Jahr und Signatur nach: Goldschmidt, ungedruckte Beschreibung | |
| 583 | 1 | |b Digitalisierung=Digitization=Numérisation |c Februar 2020 |i Archivierung TIFF | |
| 583 | 0 | |b Verzeichnung=Description=Inventaire |c Januar 2020 |f HAN-Katalogisierungsregeln |i Minimalaufnahme nach: Goldschmidt, ungedruckte Beschreibung | |
| 583 | 1 | |b Verzeichnung=Description=Inventaire |c Juni 2025 |f HAN-Katalogisierungsregeln |i Normalaufnahme nach: Goldschmidt, ungedruckte Beschreibung mit Ergänzungen |k Gonzalvez | |
| 583 | 1 | |a Erschliessungsniveau Normalniveau | |
| 596 | 0 | |b (IV+1)⁹ + 3 IV³³ + (IV+1)⁴² + 13 IV¹⁴⁶ + V¹⁵⁵ + 4 IV¹⁸⁷ + (II+1)¹⁹², Bl. 1 hinzugefügt, Bl. 40 hinzugefügt, Bl. 190 hinzugefügt. |c Moderne Bleistiftfoliierung: 1-57.59-68.68a.69-153.153a.154-192 | |
| 596 | 1 | |e Geschrieben von verschiedenen Händen des 13./14. Jahrhunderts. | |
| 596 | 1 | |a Rubriziert, rote Absatzzeichen |b Auf 2r eine mit Filigran geschmückte vergrösserte Intitiale (Q), ansonsten vereinzelt leicht vergrösserte Initialen in Rot. |d Schriftraum: 16 x 9,5-10 cm, einspaltig. |f Notizen/Kommentare um den Haupttext von verschiedenen Händen. |3 2r-50v | |
| 596 | 1 | |a Absatzzeichen abwechselnd rot und blau. |b Vergrösserte Anfangsbuchstaben abwechselnd rot und blau, mit einfacher Filigraner Dekoration in jeweils der anderen Farbe. |d Schriftraum: ca. 16 x 10,5 cm, einspaltig |f Notizen/Kommentare um den Haupttext von verschiedenen Händen. |3 51r-110r | |
| 596 | 1 | |a Rot gestrichelte Majuskeln |b Eine rote Initiale auf 110v, direkt zu Beginn ("Q") |d Schriftraum: ca. 16 x 13,5 cm, zweispaltig |3 110v-114r | |
| 596 | 1 | |a Zwischen 126v und 158r vereinzelt rote Titel |b Es scheint Platz für Initialen gelassen worden zu sein, jedoch wurde keine ausgeführt. |d Schriftraum: ca. 16 x 13 cm, zweispaltig |f Notizen/Kommentare um den Haupttext von verschiedenen Händen. |3 115r-192r | |
| 596 | 2 | |a Noten über fünf Linien hinweg |3 114v | |
| 596 | 3 | 1 | |g 1r |t Titel, alte Signatur und Besitzeintrag |s Sehr stark verblasst. Am unteren rechten Rand Teile einer Notiz/Federprobe (kopfstehend?), ebenfalls stark verblasst. |
| 596 | 3 | 1 | |g 1v |t Makulatur |s Fragment einer Urkunde (?) auf Pergament. |
| 596 | 3 | 0 | |g 2r-50v |t Physica lat. (translatio nova), liber 1-7 (in fine mutilum) |r Aristoteles |i Quoniam quidem intelligere et scire contingit circa omnes scientias quarum sunt ... - ... si contigerit nihil augmentabit aut alterabit sicut et in gravi. |s Gemäss der Notiz von Prof. Pelster im vorderen Spiegelblatt: "Physik griech. - lat. jüngerer Typus. Es wäre zu sehen ob die Unschiedenkeit von F I 32 über Varianten hinausgeht.". |v Aristoteles latinus, Bd. 2, S. 811 Nr. 1142. |
| 596 | 3 | 0 | |g 51r-110r |t Ethicorum ad Nicomachea (libri decum lat. Roberto Grosseteste interpreto) |r Aristoteles (übers. von Robert Grosseteste) |i Omnis ars et omnis doctrina similiter autem et actus ... - ... et consutudinibus utens. Dicamus igitur incipientes. Explicit liber ethycorum Aristotelis. Deo gracias. |
| 596 | 3 | 0 | |g 110va-114rb |r Quaestiones diversae (Auszug) |r Bartholomaeus de Brugis (?) |i Questio est utrum sint substantie separate determinate ad malum que vocantur demones dicendum quod secundum appollegium (!) dimones sunt animalia corpore aerea …1. Primum queritur unde et qualiter nascantur capilli … 9. Item similiter que qualitas pilorum super ciliorum … significet. Ad primum dicendum quod est caliditas et humiditas …- ... utrium rane et mulieres possint esse omnino fine alimento … dicendum quo dumm habent multum de calore et sicti sunt et ideo indigent semper alimeno et potu. Expliciunt questiones de quolibet determinate Parisius a magistro Bartholomeo. [114rb] Utrum substantie separate determinate ad malum que vocantur demones. Utrum sit aliqua actio aco[…] specie. Utrum peryodus hominis possit prolangari [sic]. Utrum notus alimenti ad singula membra sit naturalis. Utrum intellectus adsit in actu. Utrum langwores sint longioris vite quam sani. Utrum lapides generentur sive fiant a calido. Utrum aurum causet leticiam in corde inspicientis ipsum. Utrum ad amas alligatus magneti impediat ipsum trahendo ferrum. Utrum lapis sit sive generetur in gallo. Utrum ebanus possit comburi. Utrum aspectus savine auferet apetitum coeundi. Utrum arbor in sita debet portare frurtum similem ei cum inseritur. Utrum mulier habeat testiculos. Utrum aliqui possint esse claudi in utroque latere. Utrum juvenes debeant generare femellas utrum fetus humanus possit asimilari urso. Utrum fetus possit assimilari rei ymaginate. Utrum mulier possit super conoipere. Utrum oculi yrundinum si generantur possint regenerari. Utrum cor ultimo debeat corripi. Utrum ceci a natitate [?] debeant […?] calvi. Utrum vir habeat lac in mamillis. Utrum causetur sudor. Utrum cogitaciones in sternutacionibus sint vere. Utrum aspicientes ad solem debeant sternutare. Utrum fricantes oculum minus sternutent. Utrum sternutacio debeat fieri bis. |s Zwischen 111vb-112ra wurden 9 Fragen "De capillis" eingeschoben. Danach werden die Quaestiones ohne zusammenfassende Überschrift fortgesetzt. Das Register auf 114rb wurde von anderer Hand hinzugefügt, reicht aber nur bis zur Quaestio 28, welche auf 111ra zu finden ist. Es handelt sich bei diesem Stück wohl um einen Auszug aus Bartholomäus de Brugis, Questiones. Über die Questiones vgl. Wickersheimer, Ernest. - Dictionnaire biographique des médecins en France au Moyen Age, Bd. 2. - Genf, 1979, S. 38 zu Barthélemy de Bruges; Handschriftlich u.a. in: Bruges, Bibliothèque publique, Ms. 510; Leipzig, Universitätsbibliothek, Ms. 1426, Ms. 1427, Ms. 1444; Nürnberg, Stadtbibliothek, Cent. V, 21; Vatikan, Bibliotheca apostolica vaticana, Pal. lat. 845, Pal. lat. 1202; die eigentliche Initia bei Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 553, 751. Die ausführliche Beschreibung von Vatikan, Pal. lat 845 = Codices Vatikani latini S. 211 legt die Vermutung nahe, dass es sich um die Questiones des B. da Brugis handelt. Vgl. auch die subscriptio von unserer Hs. mit dem Titelus von Vatikan lat. 845: «Incipiunt questiones super librum physicorum aristoteles a venerabili, viro magsiter Bartholomeo da Brugis disputatae Parisius …». Am Rand sind die questiones fortlaufend gezählt. |
| 596 | 3 | 0 | |g 114va-b |t Hymnus de Ursula (cum notis musicis) |i >De sancta Ursula sequencia<. Virginalis turma.... regme votiss abiles. |s Mit Noten. |v Chevalier, Ulysse. - Repertorium hymnologicum. - Brüssel, 1920, S. 744 Nr. 21626. |
| 596 | 3 | 0 | |g 115ra-124vb |t Antidotarium |r Nicolaus Salernitanus (Praepositus) |i Ego Nicholaus rogatus a quibus dam in practica medicine studere volentibus … Aurea [Alexandrina] dicta est ab auro Alexandrio ab Alexandro peritinimo philosopho … [124rb] ... et cum omnibus istis condiatur stomachum confortat et digestivam virtutem adiuvat vitis pectoris ex frigiditate valet renes confortat venerem excidat. [2a Antidotarium:] Oleum frigidum cophonis quod valet contra acutam febrem contra tercianam sic faciamus. Ponimus [...] psilii in sero aqua usque mane deinde facimus decoctionem capillorum veneris ... Electuariam vel antidotum dyacappario ... Pillule domini pape ... Oleum frigidum cophonis coleram purgat ... Pillule ante cibum parum laxative ... [124va] Oleum ad restaurandam humiditatem ... Yera sulphur valet hanclitui ... Pillule cochie ... Diacostum prodest spleneticis et epaticis ... Antidotum probatum ad podagram ... Experimentum probatum ad epilensiam ... Ad vomitum pestringendum ... Trocisci de balaustiis ... Unguentum Galieni laxativum ... Emplastrum diaterascos ... Dyamastix valens melancolicis ... [124vb] Antidotum quod facit ad ydropicos ... [?] Ichiud quod facit ad tussim ... Opiate quibus utimur sunt: rubea aurea metridatum opopyra dyaolibanum esdra trifera ... - ... Medicine usitate sunt iste yerapigra Constantini, yera rufini, yera logodion, yera Galieni, Theodoricon anacardinum, bene dicta, Katarticum imperiale, blanca, frigidum cophonis, electuarium de succaro triasandali qri utrumque. Electuaria sunt medicinis preponenda. |s Auf diversen folio am unteren Rand Rezepte: Auf 118r am unteren Rand von einer Hand des 15. Jh: "Electuarium. Prenosissimum [!] quod magistri Salernitati compsuerunt. Pro domino papa Celestino digestionem procurat sincpoum[?] sedat spiritum reparat senectutem tardat subversionem stomachi ex frigida causa compessit senssum acuit memoriam reparat et conservat. Recipe cinamomi 3. IIII. Gariofili galange an 3. II. … et fiat electuarium." Das erste Wort "Electuarium" teilweise radiert. Auf 118v von anderer Hand, ebenfalls 15. Jh.: "Electuarium restaurationuum recipe papaveris albis pinearum amigdalarum ... quod suficit.". Auf 119v von einer Hand des 16. Jh.: Recipe xilobalsami casie lignee reubarbari … cucare [!] dure ad pondus omnium predictorum. Item recipe spice celtice in bona quantitate et fac balneum et recipe de eadem herba duas .m . plenas et decoque in vino et de eo bibe dum sedes in balnea et prius quam intres balneum sume de pulvere predicto in bona quantitate pro lapide frangendo in renibus et vesical." ("pro lapide frangendo in renibus et vesical" von einer anderen Hand/mit anderer Tinte hinzugefügt). Auf 124v von einer Hand des 15./16. Jh.: "Ciminata Alexandrina. Recipe cinamoni … Pulvis stelarie. Recipe canelle ..." |
| 596 | 3 | 0 | |g 124vb-126rb |t De coitu (fragm.) |r Arnaldus de Villanova |i Creator omnium deus volens animalium genus firmiter ac stabiliter permanere … [126rb] Aliud electuarium eis qui non valent coire ex frigiditate. Distemperancia recipe zuccare galange … et cum melle tempera et repone accipiens in de mane et post prandium et post cenam ad modum avellane prodest et nefreticis et eifocadas [ ?] habentibus. |s Der Schluss von "flacturium valeus ad tumgerammtum frigiditatis" (Druck 1509, 274ra-274va) fehlt hier. |
| 596 | 3 | 0 | |g 126rb-155vb |t Summa sive practica medicinae (Rogerina maior, medica et minor) Tractatus 1-4 |r Rogerius Parmensis (?) |i Sicut ab antiquis actoribus habemus et eodem (!) modo communis edocet racio … - ... [141vb] et a nocturna abstineat cena. >De apostemate<. Quandoque fluit sanguis ad aliquam partem corporis … offerantur semel IIII [!] pillule de simplici yeral’ vel in singulis septimanis secundum quod videbitur expedire ... >De efimera febre<. Post exsecucionem particularium egritudinum restat inquirere de universalibus scil. de febribus … - … si autem fiat ex fluxu inferiorum recurras ad superis res curas et hec de sinthomatibus dicta sufficiant. [153ra] >De practica et teorica medicine<. Cum artis medicine due sint partes ... [155vb] >De sirupo acetoso<. Vinum malorum macianorum rerantur ergo mala maciana quere in LXII folio ab isto residuum rogerine. |s Ab 155vb das Kapitel 12, "De sirupo acetosa". Der Text wird unterbrochen und erst auf 191ra fotgesetzt. |
| 596 | 3 | 0 | |g 156ra-157ra |t De utilitate opiatarum et oleorum |i >De utilitate opiiatarum [!] et comodo debent dari<. Prosecutis illis que ad utilitatem et usum medicinarum laxativarum tam simplicium quam compositarum spectabant vestris compulsus peticionibus omnium tamen utilitate precognita de utilitate et usu opiatarum ad perfeccionem instructionis subiungere non negligo nec intermittere conpetens enim est ordo doctrine … >De opiatis dandis< … [156rb] >De opiatis recentibus< ... >Aura Alexandrina< … Adrianum ... Athanasia … et magis prodest si addatur lapis ametistes quia igitur in antidotario de his et de aliis plenius invenitur eis ad presens supersedemus. >De utilitate oleorum et comodo fiunt<. Post opiatarum usum et modum conficiendi traditum de oleis consequenter amplioris doctrine et utilitatis causa tractatum ordiamur … [156va] Oleum Rosatum … Olei violacei [!] … Oleum ynanticum … Oleum mandragorinum … Oleum liliaceum … Oleum hederatum … Oleum popleon … Oleum mirtinum … [157ra] … et divide oleum ab aqua deinde aliam aquam appone et fac eodem modo. |
| 596 | 3 | 0 | |g 157ra-168va |t De febribus |r Magister Ferrarius (?) |i >De cotidianis febribus in primo de vera cotidiana<. Febris ut testatur Ioh[annitius] est calor innaturalis etc. cuius descriptionis expositionem in Ioh[annitis] competenter exposuimus et ideo hoc ad presens taceamus … [168ra] … tribuatur potus sit vinum album clarum et odoriferum linphatum cum aqua decoctionis dragagi gummi arabici liquiricie et succi eiusdem. |v Druck: Giacosa, Piero. - Magistri Salernitani nondum editi. - Turin, 1901, S. 1-64, über den Autoren siehe ebenda S. 64-68. |v Thorndike, 261. |v Thorndike, Lynn. - A history of magic, Bd. 2. - New York, 1934, S. 757 Nr. 4 |v Dem Gilbertus Anglicus zugeschrieben: siehe auch die Handschrift Paris, Bibliotheque de l'Arsenal, Mss. 1028, aus dem 14. Jh. die den Text Gilbertus Anglicus zuschreibt. Fehlt bei Zwinger. |
| 596 | 3 | 0 | |g 168va-171vb |t Compendium de laxativis |r Magistri Salerni s. Ricardus |i Duplici me cogente causa socii dilectissimi hoc opus instituere desiderani summo opere … [168vb] Prima igitur decoctio instruatur sanguinem purgans que sic fit medulle cassie fistule […] mane viole tamarindi prunorum anisi […] in aqua bulliant. [Bis hierher mit Ranzi 52-62 oben "qua bul (Manna um in tuor pergamena)" übereinstimmend. Bei Ranzi nicht enthalten die Fortsetzung dieses Rezeptes: "Sint autem […] aqua postea colentur et fortissime eprimantur …"; es folgen nunmehr eine ganze Reihe von Rezepten die bei Ranzi fehlen.]. [169vb] Decoctio purgans flegma sic fit recipe polipum agaricum coloquintide … [170vb] Pillule preciose magistri Salerni que sua virtute purgant IIIIor humores ine molestia ducunt pro sua dulcedine a membris primo [?] attrahuntur. A quibus attracte suos effectus consequntur perfectius in […?] caput alleviant. Visum clarificant. Stomachum confortant appetitam irritant virtutes animales corroborant et confortant si que egritudines fiunt ex humoribus aut reprimuntur per has aut destruuntur. Recipe aloes … [171va] Saxifraga lapidem frangit valeriana similiter … Mirabolani conditi fiunt et recentes recipiuntur si possunt inveniri … [171vb] et zuccara mixta sirupus fiat ubi grana ut de sirupo epaticorum de sirupo ptisicorum de sirupo spleneticorum et si que sunt similia. … Sirupus epaticorum contra yctericos contra … Sirupus ptisicorum sic fit … semen malve femiga[?] semen lini ypoquistidos succi. |
| 596 | 3 | 0 | |g 172ra-172rb |t De ornatu mulierum exc. |r Trotula di Ruggiero |i Puelle non purgantur quia in c[…]mto expedunt neque que in multo exercitio sunt quia exercitium consumit. Pregnantes non quia puer inde nutritur pueros nutriente parum vel nichil eadem racione. Purgacio ventura sic cognoscitur cooperculum oculi inferius linescit immoderate et magis quam in coitu … adholescentule purgantur in prima ebdomada … Aborsum futurum sic cognosces subito mamille graciliantur frigus et gravedinem in renibus sentiunt… Oportet regere pregnantes cum videris menstrua mulieribus cessare et incipient fastidire et nomitum et sputum et dolorem in ore stomachi habere et malas res desiderare … Si pedes intumuerint … bonum ac laudabile videtur ut infans de lacte sue matris nutriatur fetus enim in vulva existens de menstruali sanguine nutritur … Que si lactis habeta modicum nutritatur ciceribus … Si autem fuerit grossum lac [172rb] subtilictur … Multis de causis infans plorat vel ex habundantia cibi … Pueri lac dimittentes cum bal[neo] regantur … - … et in calida aqua balnuntur cum qui XII annos habuerint multo magis exercitentur et ministerio quod diligant adiungantur. Oleum quod valet ad intemperantiam frigiditatis et anget libi dinem recipe ellebori semen … Oleum de anis o optimum humidis prodest et tun[...] [...]tori ad appetitum coeundi et ad multa valet … Oleum quod fecimus cuidam inveni cohire non valenti … Oleum quod composuit Ysaac ad augmentum coitus … Oleum optimum frigidis et humidis coire non valentibus … Pillule que angent libidinem et semen, experte … Alium medicamen quod assipitur ante coitum quia mirabiliter stimula accipere cerebella XXX passerumm asculorum … [172vb] Aliud quod antet semen et corroborat venerem … Ecce iam diximus ea per que accepta libido roboratur et crescit nunc dicendum est de hic que extrindecus ( !) sunt apponenda et sic liber iste claudatem ungatur virga et testes … Opithata que valent ad coitum… et cum calefacta fuerit follatur et ex cerceat coitum et si volveris extinguere unge suprascripta membra qua fuerit solutum opium …Ut mulier suavissima et panissima [sic] efficiatur et sine rugis per singula membra a capite inferius sic se preparare studeat in primis eat ad balnea et stupet se ut sudet … Nobilis eciam mulier deferat in ecia [?] capillorum muscum aut gariofilum aut utrumque tu ne ab aliquo videatur peplum quo caput debet ligari reponat cum gariofil[…]am et aliis redolentibus. Faciem suam mulier sic ornabit in primis abluat eam optime cum sapone gallico et aqua tipida … [173rb] cerotrum sic fit oleum … Amaculam panni linei removenda ablue pannum cum aqua et permitte desiccari aliquantulum et unge cum lardo porcino et mitte … Labia sic curabit mulier … [173va] Ad faciam dealbandam pulvis nucleorum mirabola norum … Unguentum contra solis adustionem et fissuras quaslibet et pustulas et maculas in facie et excoriaciones … Contra lentigines faciei que sunt ex accidenti … Ad faciem colorandam … Ad dealbandas manus et lenificandas asfodillos … Ad colorandum dentes … Mulieres Salernitane facies suas sic dealbant … Ad tincam capillorum … Ad faciem excoriandam … Ut facies clarescat et cutis reddatur subtilis … [173vb] Ungentum ad faciem clarificandam … Ad faciem de albandam et colorandam … Ad faciem dealbandam … Vel ad lentigines et pannum facici et ad eam dealbandam, mundificandam ab omni sorditie … [174ra] Piloti sinplex sic fit … Ad pannum faciei accipe … Mulieres Salernitane ponunt radices vitis celle … Labiorum grossities subtiliatur … Pustula favici si fuerint prigiose inunstio fiat … [174rb] Dentifricium ad dealbandos dentes mgos[?] et gingiuas comestas et ad os male olens optima facit … Antidotum ad libidinem retinendam … datur in modum avellane vespere cum decoctione pigani vel agrimonie mirabiliter valet. |v Siehe auch UB Basel, D II 9, 29ra-34va, welche ebenfalls Auszüge aus diesem Text enthält. |s Ab 172vb, ca. ab der Mitte, Auszug aus Kapitel 61 von "De passionibus mulierum". 173vb-174vb (ab "Facium suam mulier sic ornabit in primis...") betrifft es die Kosmetik. |
| 596 | 3 | 0 | |g 174rb-179ra |t Alphita |i Alfita farina ordei idem est arseni cum auripigmentum citrinum quando simpliciter invenitur auripigmentum de citrin … - … [179vb] Zerna dectra [!] inpetigo serpigo serpigo est intensa inpetigo ut supra. Zima apostema factum de flegmate ut in Iohannicio. |s Auf 175v am unteren Rand von der gleichen Hand wie der Haupttext: "Dicit amicenna elleborus albus pulverizatus et mlle[?] mixtus mures interficit". Auf 179v von einer anderen, späteren Hand des 16. Jh. ein Rezept: "Recipe olei communis 3 XII [...] albi cere albe an. 3 VIII pinguedinis anseris argenti vini cerusa an 3 VI elbori albi acceti fortissimi quod sufficit fiat unguentum quod dicitur unguentum Zarrazenorum.". Der Rest der Seite leer. |
| 596 | 3 | 0 | |g 180ra-182va |t Practica medicinae |i Ut testatur bo[…] omne bonum [darüber: optimum] in commune de ductum pulcrius elucescit. Cum igitur ita sit quod dosis medicinarum necessaria sit et utilis corpori principaliter secundario anime ut testatur. In pantegni du[…] quod impossibile est animam bene servire deo vel suum cognoscere oreatorem nisi fuerit in latitudine sanitatis cum igitur per purgacionem vel dosim medicinarum sanitas conservetur dicendum est quomodo diversi humores in partibus diversis corporis existentes digeri debeant et purgari igitur cum ita sit quod caput sit principium tocius corporis vel radix a capite inchoandum est … - … [182ra] extrinsecus fiant balnea et fricationes cum rebus calidis et humidis temperate tunc caveat a nimio exercicio et rebus adustis et sic curabitur. |
| 596 | 3 | 0 | |g 182rb-184ra |t De febribus |i Humane natura ad instar aeris permutati multiformiter permutatur sive alteratur sicut verificat Halienus in commento supra pronostica. Est quodam celeste sidus etc. verum tamen eius permutacio duobus modis est permutacio enim secundum substanciam et secundum qualitatem secundum qualitatem ex ventis ex anni temporibus … - … [184ra] In quartana ex cocitrin post diatritum detur metridatum ad pondus 3 II et rubea trocisci an 3 I […]. |s Nicht bei Thorndike zu finden, scheint unbekannt zu sein. |
| 596 | 3 | 0 | |g 184ra-189ra |t Arhimatthaeus practica |i Cum quollibet [sic!] opus suo artificio habeat atestari … Dissinteria est fluxus ventris cum excoriacione intestinorum … - … [189ra] quia cerebum confortat et sic liberatus est. |s Auf 184v von der Texthand: "Emplastrum contra glandulas recipe ... fiat amplastrum". Auf 188r von Texthand: "Ruptorium optimum leprosis recipe calcis cuine II partes … ponatur in sacculo de aluta in quo fiat folamen ad quantitatem particule rumpende et superponatur non diu moretur quia nimium corroderet.". |v Thorndike, 155.152. 204. |v Thorndike, History of magic, I, 738. |v Vgl. folgende Handschrift: Cambridge, University library, EE II 20, f. 188r-192v (siehe A catalogue of the manuscripts in the library of the University of Cambridge, Bd. 2. - Cambridge, 1856, ab S. 35, für f. 188-192 S. 38; datiert ins 14. Jh. |v Vgl. folgende Handschrift: British Museum, Royal Manuscripts 12 E VIII, 13. Jh., f. 160r-177v (siehe Catalogue of western manucsripts in the old Royal and King's collection, Bd. 2. - London, 1921 S. 51ff) . |v Ranzi V, 350-376; Keuburger II 290, 293, 314; Zanfar I 665.7565; Ranzi VI 377-384; Neuburger, Pagal I 64J. |
| 596 | 3 | 0 | |g 189ra-191rb |t De aquis et oelis medicinalibus atque de sirupis, clisteriis, pessariis, supositoriis |i Inter cetera que ad usum medicine competunt necessaria sunt aque medicinales et olea medicinalia …- ... valet autem si matrix sit sterilis ex frigiditate sui [sic] ex caliditate. Expliciunt olea aque sirupi clisteria pessaria et suppositoria. Deo gracias. |v Thorndike 361. Göttingen, Universitätsbibliothek, Ms. hist. nat. 30, 13. Jh. f. 8v-13v. |
| 596 | 3 | 0 | |g 191va-192vb |t Summa sive practica medicinae (Fortsetzung) |r Rogerius Parmensis |i ... matura rubea extrahatur vinum ponatur in vase vitreo ad solem ... - ... vel quamdiu poterit. Si forte remaneat fiat balneum. |s Fortsetzung von 155vb. Bricht jedoch auch hier vorzeitig ab, sodass Schlusskapitel "De nimio fluxu menstruorum" fehlt. |
| 655 | 7 | |a Handschrift |2 gnd-content | |
| 690 | |a Ehemalige Signatur: Standort: Kartause Basel, Bibliotheca antiqua. Signatur: A xcii (alt) |e A xcii (alt) |2 han-A5 | ||
| 690 | |a Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 152 |2 han-A4 | ||
| 690 | |a Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 155 |2 han-A4 | ||
| 690 | |a Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 204 |2 han-A4 | ||
| 690 | |a Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 261 |2 han-A4 | ||
| 690 | |a Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 361 |2 han-A4 | ||
| 690 | |a Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 553 |2 han-A4 | ||
| 690 | |a Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 751 |2 han-A4 | ||
| 700 | 0 | |a Aristoteles |d v384-v322 |0 (DE-588)118650130 |4 aut | |
| 700 | 1 | |a Grosseteste, Robertus |d 1168-1253 |0 (DE-588)11869815X |4 aut | |
| 700 | 1 | |a Bartholomaeus |c de Brugis |d 1285-1356 |0 (DE-588)118849530 |4 aut | |
| 700 | 1 | |a Nicolaus |c Salernitanus |d ca. 12. Jh. |0 (DE-588)100955282 |4 aut | |
| 700 | 1 | |a Rogerus |c de Parma |d -1195 |0 (DE-588)118602101 |4 aut | |
| 700 | 0 | |a Trotula |d 10XX-11XX |0 (DE-588)115477950 |4 aut | |
| 700 | 0 | |a Arnoldus |c de Villa Nova |d 1235-1312 |0 (DE-588)118645854 |4 aut | |
| 700 | 0 | |a Magister Ferrarius |4 aut | |
| 700 | 1 | |a Magistri Salerni s. Ricardus |4 aut | |
| 700 | 0 | |a Gilbertus |c Anglicus |d 1180-1250 |0 (DE-588)100942822 |4 aut | |
| 710 | 2 | |a Kloster St. Margarethental |0 (DE-588)4682346-3 |e Früherer Eigentümer |4 fmo | |
| 830 | 0 | |a Abteilung F II |v 19 |w (HAN)000109604DSV05 | |
| 852 | 4 | |b A100 |c 102HSS |j UBH F II 19 |9 (41SLSP_UBS)9972429284005504 | |
| 856 | 4 | 2 | |u https://ub.unibas.ch/digi/a100/kataloge/mscr/mscr_f/BAU_5_000119116_cat.pdf |z Beschreibung (14 MB) |
| 856 | 4 | 1 | |u http://dx.doi.org/10.7891/e-manuscripta-183773 |z Online via e-manuscripta |
| 900 | |f HANcollect_this handschrift | ||
| 900 | |a HANunikat | ||
| 900 | |f HANemanuscriptabsub | ||
| 910 | |c Die Katalogdaten stehen unter der Lizenz CC-BY zur Weiternutzung zur Verfügung. | ||
| 949 | |c 102HSS |p 12 |j UBH F II 19 |b A100 |9 (41SLSP_UBS)9972429284005504 | ||
| 986 | |a (41SLSP_UBS)9972429284005504 |9 (41SLSP_UBS)9972429284005504 | ||
Basisinformationen
Signatur:
-
Basel, Universitätsbibliothek, UBH F II 19
Ressourcentyp:
Buchhandschrift
Titel:
Sammelhandschrift (Medizin)
Entstehungsangaben:
13./14. Jahrhundert
Entstehungszeit (normiert):
1200 - 1399
Physische Beschreibung:
-
1 Band (193 Blätter); 25 x 18 cm
Physische Beschaffenheit:
-
Pergament
Serie:
Abteilung F II; 19
Hierarchie / Kontext (aufklappbar)
Ihre Suche erzielte keine Treffer.
Ihr Suche ergab zu viele Treffer, um die gesamte Hierarchie anzeigen zu können. Es werden nur the ersten 100 Treffer angezeigt.
Wird geladen …
Wird geladen...
Inhalt und innere Ordnung
Inhalt:
-
[1r] Titel, alte Signatur und Besitzeintrag. Sehr stark verblasst. Am unteren rechten Rand Teile einer Notiz/Federprobe (kopfstehend?), ebenfalls stark verblasst.
-
[1v] Makulatur. Fragment einer Urkunde (?) auf Pergament.
-
[2r-50v] Physica lat. (translatio nova), liber 1-7 (in fine mutilum), Aristoteles. Quoniam quidem intelligere et scire contingit circa omnes scientias quarum sunt ... - ... si contigerit nihil augmentabit aut alterabit sicut et in gravi. Gemäss der Notiz von Prof. Pelster im vorderen Spiegelblatt: "Physik griech. - lat. jüngerer Typus. Es wäre zu sehen ob die Unschiedenkeit von F I 32 über Varianten hinausgeht.". Aristoteles latinus, Bd. 2, S. 811 Nr. 1142.
-
[51r-110r] Ethicorum ad Nicomachea (libri decum lat. Roberto Grosseteste interpreto), Aristoteles (übers. von Robert Grosseteste). Omnis ars et omnis doctrina similiter autem et actus ... - ... et consutudinibus utens. Dicamus igitur incipientes. Explicit liber ethycorum Aristotelis. Deo gracias.
-
[110va-114rb] Quaestiones diversae (Auszug). Questio est utrum sint substantie separate determinate ad malum que vocantur demones dicendum quod secundum appollegium (!) dimones sunt animalia corpore aerea …1. Primum queritur unde et qualiter nascantur capilli … 9. Item similiter que qualitas pilorum super ciliorum … significet. Ad primum dicendum quod est caliditas et humiditas …- ... utrium rane et mulieres possint esse omnino fine alimento … dicendum quo dumm habent multum de calore et sicti sunt et ideo indigent semper alimeno et potu. Expliciunt questiones de quolibet determinate Parisius a magistro Bartholomeo. [114rb] Utrum substantie separate determinate ad malum que vocantur demones. Utrum sit aliqua actio aco[…] specie. Utrum peryodus hominis possit prolangari [sic]. Utrum notus alimenti ad singula membra sit naturalis. Utrum intellectus adsit in actu. Utrum langwores sint longioris vite quam sani. Utrum lapides generentur sive fiant a calido. Utrum aurum causet leticiam in corde inspicientis ipsum. Utrum ad amas alligatus magneti impediat ipsum trahendo ferrum. Utrum lapis sit sive generetur in gallo. Utrum ebanus possit comburi. Utrum aspectus savine auferet apetitum coeundi. Utrum arbor in sita debet portare frurtum similem ei cum inseritur. Utrum mulier habeat testiculos. Utrum aliqui possint esse claudi in utroque latere. Utrum juvenes debeant generare femellas utrum fetus humanus possit asimilari urso. Utrum fetus possit assimilari rei ymaginate. Utrum mulier possit super conoipere. Utrum oculi yrundinum si generantur possint regenerari. Utrum cor ultimo debeat corripi. Utrum ceci a natitate [?] debeant […?] calvi. Utrum vir habeat lac in mamillis. Utrum causetur sudor. Utrum cogitaciones in sternutacionibus sint vere. Utrum aspicientes ad solem debeant sternutare. Utrum fricantes oculum minus sternutent. Utrum sternutacio debeat fieri bis. Zwischen 111vb-112ra wurden 9 Fragen "De capillis" eingeschoben. Danach werden die Quaestiones ohne zusammenfassende Überschrift fortgesetzt. Das Register auf 114rb wurde von anderer Hand hinzugefügt, reicht aber nur bis zur Quaestio 28, welche auf 111ra zu finden ist. Es handelt sich bei diesem Stück wohl um einen Auszug aus Bartholomäus de Brugis, Questiones. Über die Questiones vgl. Wickersheimer, Ernest. - Dictionnaire biographique des médecins en France au Moyen Age, Bd. 2. - Genf, 1979, S. 38 zu Barthélemy de Bruges; Handschriftlich u.a. in: Bruges, Bibliothèque publique, Ms. 510; Leipzig, Universitätsbibliothek, Ms. 1426, Ms. 1427, Ms. 1444; Nürnberg, Stadtbibliothek, Cent. V, 21; Vatikan, Bibliotheca apostolica vaticana, Pal. lat. 845, Pal. lat. 1202; die eigentliche Initia bei Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 553, 751. Die ausführliche Beschreibung von Vatikan, Pal. lat 845 = Codices Vatikani latini S. 211 legt die Vermutung nahe, dass es sich um die Questiones des B. da Brugis handelt. Vgl. auch die subscriptio von unserer Hs. mit dem Titelus von Vatikan lat. 845: «Incipiunt questiones super librum physicorum aristoteles a venerabili, viro magsiter Bartholomeo da Brugis disputatae Parisius …». Am Rand sind die questiones fortlaufend gezählt.
-
[114va-b] Hymnus de Ursula (cum notis musicis). >De sancta Ursula sequencia<. Virginalis turma.... regme votiss abiles. Mit Noten. Chevalier, Ulysse. - Repertorium hymnologicum. - Brüssel, 1920, S. 744 Nr. 21626.
-
[115ra-124vb] Antidotarium, Nicolaus Salernitanus (Praepositus). Ego Nicholaus rogatus a quibus dam in practica medicine studere volentibus … Aurea [Alexandrina] dicta est ab auro Alexandrio ab Alexandro peritinimo philosopho … [124rb] ... et cum omnibus istis condiatur stomachum confortat et digestivam virtutem adiuvat vitis pectoris ex frigiditate valet renes confortat venerem excidat. [2a Antidotarium:] Oleum frigidum cophonis quod valet contra acutam febrem contra tercianam sic faciamus. Ponimus [...] psilii in sero aqua usque mane deinde facimus decoctionem capillorum veneris ... Electuariam vel antidotum dyacappario ... Pillule domini pape ... Oleum frigidum cophonis coleram purgat ... Pillule ante cibum parum laxative ... [124va] Oleum ad restaurandam humiditatem ... Yera sulphur valet hanclitui ... Pillule cochie ... Diacostum prodest spleneticis et epaticis ... Antidotum probatum ad podagram ... Experimentum probatum ad epilensiam ... Ad vomitum pestringendum ... Trocisci de balaustiis ... Unguentum Galieni laxativum ... Emplastrum diaterascos ... Dyamastix valens melancolicis ... [124vb] Antidotum quod facit ad ydropicos ... [?] Ichiud quod facit ad tussim ... Opiate quibus utimur sunt: rubea aurea metridatum opopyra dyaolibanum esdra trifera ... - ... Medicine usitate sunt iste yerapigra Constantini, yera rufini, yera logodion, yera Galieni, Theodoricon anacardinum, bene dicta, Katarticum imperiale, blanca, frigidum cophonis, electuarium de succaro triasandali qri utrumque. Electuaria sunt medicinis preponenda. Auf diversen folio am unteren Rand Rezepte: Auf 118r am unteren Rand von einer Hand des 15. Jh: "Electuarium. Prenosissimum [!] quod magistri Salernitati compsuerunt. Pro domino papa Celestino digestionem procurat sincpoum[?] sedat spiritum reparat senectutem tardat subversionem stomachi ex frigida causa compessit senssum acuit memoriam reparat et conservat. Recipe cinamomi 3. IIII. Gariofili galange an 3. II. … et fiat electuarium." Das erste Wort "Electuarium" teilweise radiert. Auf 118v von anderer Hand, ebenfalls 15. Jh.: "Electuarium restaurationuum recipe papaveris albis pinearum amigdalarum ... quod suficit.". Auf 119v von einer Hand des 16. Jh.: Recipe xilobalsami casie lignee reubarbari … cucare [!] dure ad pondus omnium predictorum. Item recipe spice celtice in bona quantitate et fac balneum et recipe de eadem herba duas .m . plenas et decoque in vino et de eo bibe dum sedes in balnea et prius quam intres balneum sume de pulvere predicto in bona quantitate pro lapide frangendo in renibus et vesical." ("pro lapide frangendo in renibus et vesical" von einer anderen Hand/mit anderer Tinte hinzugefügt). Auf 124v von einer Hand des 15./16. Jh.: "Ciminata Alexandrina. Recipe cinamoni … Pulvis stelarie. Recipe canelle ..."
-
[124vb-126rb] De coitu (fragm.), Arnaldus de Villanova. Creator omnium deus volens animalium genus firmiter ac stabiliter permanere … [126rb] Aliud electuarium eis qui non valent coire ex frigiditate. Distemperancia recipe zuccare galange … et cum melle tempera et repone accipiens in de mane et post prandium et post cenam ad modum avellane prodest et nefreticis et eifocadas [ ?] habentibus. Der Schluss von "flacturium valeus ad tumgerammtum frigiditatis" (Druck 1509, 274ra-274va) fehlt hier.
-
[126rb-155vb] Summa sive practica medicinae (Rogerina maior, medica et minor) Tractatus 1-4, Rogerius Parmensis (?). Sicut ab antiquis actoribus habemus et eodem (!) modo communis edocet racio … - ... [141vb] et a nocturna abstineat cena. >De apostemate<. Quandoque fluit sanguis ad aliquam partem corporis … offerantur semel IIII [!] pillule de simplici yeral’ vel in singulis septimanis secundum quod videbitur expedire ... >De efimera febre<. Post exsecucionem particularium egritudinum restat inquirere de universalibus scil. de febribus … - … si autem fiat ex fluxu inferiorum recurras ad superis res curas et hec de sinthomatibus dicta sufficiant. [153ra] >De practica et teorica medicine<. Cum artis medicine due sint partes ... [155vb] >De sirupo acetoso<. Vinum malorum macianorum rerantur ergo mala maciana quere in LXII folio ab isto residuum rogerine. Ab 155vb das Kapitel 12, "De sirupo acetosa". Der Text wird unterbrochen und erst auf 191ra fotgesetzt.
-
[156ra-157ra] De utilitate opiatarum et oleorum. >De utilitate opiiatarum [!] et comodo debent dari<. Prosecutis illis que ad utilitatem et usum medicinarum laxativarum tam simplicium quam compositarum spectabant vestris compulsus peticionibus omnium tamen utilitate precognita de utilitate et usu opiatarum ad perfeccionem instructionis subiungere non negligo nec intermittere conpetens enim est ordo doctrine … >De opiatis dandis< … [156rb] >De opiatis recentibus< ... >Aura Alexandrina< … Adrianum ... Athanasia … et magis prodest si addatur lapis ametistes quia igitur in antidotario de his et de aliis plenius invenitur eis ad presens supersedemus. >De utilitate oleorum et comodo fiunt<. Post opiatarum usum et modum conficiendi traditum de oleis consequenter amplioris doctrine et utilitatis causa tractatum ordiamur … [156va] Oleum Rosatum … Olei violacei [!] … Oleum ynanticum … Oleum mandragorinum … Oleum liliaceum … Oleum hederatum … Oleum popleon … Oleum mirtinum … [157ra] … et divide oleum ab aqua deinde aliam aquam appone et fac eodem modo.
-
[157ra-168va] De febribus, Magister Ferrarius (?). >De cotidianis febribus in primo de vera cotidiana<. Febris ut testatur Ioh[annitius] est calor innaturalis etc. cuius descriptionis expositionem in Ioh[annitis] competenter exposuimus et ideo hoc ad presens taceamus … [168ra] … tribuatur potus sit vinum album clarum et odoriferum linphatum cum aqua decoctionis dragagi gummi arabici liquiricie et succi eiusdem. Druck: Giacosa, Piero. - Magistri Salernitani nondum editi. - Turin, 1901, S. 1-64, über den Autoren siehe ebenda S. 64-68. Thorndike, 261. Thorndike, Lynn. - A history of magic, Bd. 2. - New York, 1934, S. 757 Nr. 4 Dem Gilbertus Anglicus zugeschrieben: siehe auch die Handschrift Paris, Bibliotheque de l'Arsenal, Mss. 1028, aus dem 14. Jh. die den Text Gilbertus Anglicus zuschreibt. Fehlt bei Zwinger.
-
[168va-171vb] Compendium de laxativis, Magistri Salerni s. Ricardus. Duplici me cogente causa socii dilectissimi hoc opus instituere desiderani summo opere … [168vb] Prima igitur decoctio instruatur sanguinem purgans que sic fit medulle cassie fistule […] mane viole tamarindi prunorum anisi […] in aqua bulliant. [Bis hierher mit Ranzi 52-62 oben "qua bul (Manna um in tuor pergamena)" übereinstimmend. Bei Ranzi nicht enthalten die Fortsetzung dieses Rezeptes: "Sint autem […] aqua postea colentur et fortissime eprimantur …"; es folgen nunmehr eine ganze Reihe von Rezepten die bei Ranzi fehlen.]. [169vb] Decoctio purgans flegma sic fit recipe polipum agaricum coloquintide … [170vb] Pillule preciose magistri Salerni que sua virtute purgant IIIIor humores ine molestia ducunt pro sua dulcedine a membris primo [?] attrahuntur. A quibus attracte suos effectus consequntur perfectius in […?] caput alleviant. Visum clarificant. Stomachum confortant appetitam irritant virtutes animales corroborant et confortant si que egritudines fiunt ex humoribus aut reprimuntur per has aut destruuntur. Recipe aloes … [171va] Saxifraga lapidem frangit valeriana similiter … Mirabolani conditi fiunt et recentes recipiuntur si possunt inveniri … [171vb] et zuccara mixta sirupus fiat ubi grana ut de sirupo epaticorum de sirupo ptisicorum de sirupo spleneticorum et si que sunt similia. … Sirupus epaticorum contra yctericos contra … Sirupus ptisicorum sic fit … semen malve femiga[?] semen lini ypoquistidos succi.
-
[172ra-172rb] De ornatu mulierum exc., Trotula di Ruggiero. Puelle non purgantur quia in c[…]mto expedunt neque que in multo exercitio sunt quia exercitium consumit. Pregnantes non quia puer inde nutritur pueros nutriente parum vel nichil eadem racione. Purgacio ventura sic cognoscitur cooperculum oculi inferius linescit immoderate et magis quam in coitu … adholescentule purgantur in prima ebdomada … Aborsum futurum sic cognosces subito mamille graciliantur frigus et gravedinem in renibus sentiunt… Oportet regere pregnantes cum videris menstrua mulieribus cessare et incipient fastidire et nomitum et sputum et dolorem in ore stomachi habere et malas res desiderare … Si pedes intumuerint … bonum ac laudabile videtur ut infans de lacte sue matris nutriatur fetus enim in vulva existens de menstruali sanguine nutritur … Que si lactis habeta modicum nutritatur ciceribus … Si autem fuerit grossum lac [172rb] subtilictur … Multis de causis infans plorat vel ex habundantia cibi … Pueri lac dimittentes cum bal[neo] regantur … - … et in calida aqua balnuntur cum qui XII annos habuerint multo magis exercitentur et ministerio quod diligant adiungantur. Oleum quod valet ad intemperantiam frigiditatis et anget libi dinem recipe ellebori semen … Oleum de anis o optimum humidis prodest et tun[...] [...]tori ad appetitum coeundi et ad multa valet … Oleum quod fecimus cuidam inveni cohire non valenti … Oleum quod composuit Ysaac ad augmentum coitus … Oleum optimum frigidis et humidis coire non valentibus … Pillule que angent libidinem et semen, experte … Alium medicamen quod assipitur ante coitum quia mirabiliter stimula accipere cerebella XXX passerumm asculorum … [172vb] Aliud quod antet semen et corroborat venerem … Ecce iam diximus ea per que accepta libido roboratur et crescit nunc dicendum est de hic que extrindecus ( !) sunt apponenda et sic liber iste claudatem ungatur virga et testes … Opithata que valent ad coitum… et cum calefacta fuerit follatur et ex cerceat coitum et si volveris extinguere unge suprascripta membra qua fuerit solutum opium …Ut mulier suavissima et panissima [sic] efficiatur et sine rugis per singula membra a capite inferius sic se preparare studeat in primis eat ad balnea et stupet se ut sudet … Nobilis eciam mulier deferat in ecia [?] capillorum muscum aut gariofilum aut utrumque tu ne ab aliquo videatur peplum quo caput debet ligari reponat cum gariofil[…]am et aliis redolentibus. Faciem suam mulier sic ornabit in primis abluat eam optime cum sapone gallico et aqua tipida … [173rb] cerotrum sic fit oleum … Amaculam panni linei removenda ablue pannum cum aqua et permitte desiccari aliquantulum et unge cum lardo porcino et mitte … Labia sic curabit mulier … [173va] Ad faciam dealbandam pulvis nucleorum mirabola norum … Unguentum contra solis adustionem et fissuras quaslibet et pustulas et maculas in facie et excoriaciones … Contra lentigines faciei que sunt ex accidenti … Ad faciem colorandam … Ad dealbandas manus et lenificandas asfodillos … Ad colorandum dentes … Mulieres Salernitane facies suas sic dealbant … Ad tincam capillorum … Ad faciem excoriandam … Ut facies clarescat et cutis reddatur subtilis … [173vb] Ungentum ad faciem clarificandam … Ad faciem de albandam et colorandam … Ad faciem dealbandam … Vel ad lentigines et pannum facici et ad eam dealbandam, mundificandam ab omni sorditie … [174ra] Piloti sinplex sic fit … Ad pannum faciei accipe … Mulieres Salernitane ponunt radices vitis celle … Labiorum grossities subtiliatur … Pustula favici si fuerint prigiose inunstio fiat … [174rb] Dentifricium ad dealbandos dentes mgos[?] et gingiuas comestas et ad os male olens optima facit … Antidotum ad libidinem retinendam … datur in modum avellane vespere cum decoctione pigani vel agrimonie mirabiliter valet. Ab 172vb, ca. ab der Mitte, Auszug aus Kapitel 61 von "De passionibus mulierum". 173vb-174vb (ab "Facium suam mulier sic ornabit in primis...") betrifft es die Kosmetik. Siehe auch UB Basel, D II 9, 29ra-34va, welche ebenfalls Auszüge aus diesem Text enthält.
-
[174rb-179ra] Alphita. Alfita farina ordei idem est arseni cum auripigmentum citrinum quando simpliciter invenitur auripigmentum de citrin … - … [179vb] Zerna dectra [!] inpetigo serpigo serpigo est intensa inpetigo ut supra. Zima apostema factum de flegmate ut in Iohannicio. Auf 175v am unteren Rand von der gleichen Hand wie der Haupttext: "Dicit amicenna elleborus albus pulverizatus et mlle[?] mixtus mures interficit". Auf 179v von einer anderen, späteren Hand des 16. Jh. ein Rezept: "Recipe olei communis 3 XII [...] albi cere albe an. 3 VIII pinguedinis anseris argenti vini cerusa an 3 VI elbori albi acceti fortissimi quod sufficit fiat unguentum quod dicitur unguentum Zarrazenorum.". Der Rest der Seite leer.
-
[180ra-182va] Practica medicinae. Ut testatur bo[…] omne bonum [darüber: optimum] in commune de ductum pulcrius elucescit. Cum igitur ita sit quod dosis medicinarum necessaria sit et utilis corpori principaliter secundario anime ut testatur. In pantegni du[…] quod impossibile est animam bene servire deo vel suum cognoscere oreatorem nisi fuerit in latitudine sanitatis cum igitur per purgacionem vel dosim medicinarum sanitas conservetur dicendum est quomodo diversi humores in partibus diversis corporis existentes digeri debeant et purgari igitur cum ita sit quod caput sit principium tocius corporis vel radix a capite inchoandum est … - … [182ra] extrinsecus fiant balnea et fricationes cum rebus calidis et humidis temperate tunc caveat a nimio exercicio et rebus adustis et sic curabitur.
-
[182rb-184ra] De febribus. Humane natura ad instar aeris permutati multiformiter permutatur sive alteratur sicut verificat Halienus in commento supra pronostica. Est quodam celeste sidus etc. verum tamen eius permutacio duobus modis est permutacio enim secundum substanciam et secundum qualitatem secundum qualitatem ex ventis ex anni temporibus … - … [184ra] In quartana ex cocitrin post diatritum detur metridatum ad pondus 3 II et rubea trocisci an 3 I […]. Nicht bei Thorndike zu finden, scheint unbekannt zu sein.
-
[184ra-189ra] Arhimatthaeus practica. Cum quollibet [sic!] opus suo artificio habeat atestari … Dissinteria est fluxus ventris cum excoriacione intestinorum … - … [189ra] quia cerebum confortat et sic liberatus est. Auf 184v von der Texthand: "Emplastrum contra glandulas recipe ... fiat amplastrum". Auf 188r von Texthand: "Ruptorium optimum leprosis recipe calcis cuine II partes … ponatur in sacculo de aluta in quo fiat folamen ad quantitatem particule rumpende et superponatur non diu moretur quia nimium corroderet.". Thorndike, 155.152. 204. Thorndike, History of magic, I, 738. Vgl. folgende Handschrift: Cambridge, University library, EE II 20, f. 188r-192v (siehe A catalogue of the manuscripts in the library of the University of Cambridge, Bd. 2. - Cambridge, 1856, ab S. 35, für f. 188-192 S. 38; datiert ins 14. Jh. Vgl. folgende Handschrift: British Museum, Royal Manuscripts 12 E VIII, 13. Jh., f. 160r-177v (siehe Catalogue of western manucsripts in the old Royal and King's collection, Bd. 2. - London, 1921 S. 51ff) . Ranzi V, 350-376; Keuburger II 290, 293, 314; Zanfar I 665.7565; Ranzi VI 377-384; Neuburger, Pagal I 64J.
-
[189ra-191rb] De aquis et oelis medicinalibus atque de sirupis, clisteriis, pessariis, supositoriis. Inter cetera que ad usum medicine competunt necessaria sunt aque medicinales et olea medicinalia …- ... valet autem si matrix sit sterilis ex frigiditate sui [sic] ex caliditate. Expliciunt olea aque sirupi clisteria pessaria et suppositoria. Deo gracias. Thorndike 361. Göttingen, Universitätsbibliothek, Ms. hist. nat. 30, 13. Jh. f. 8v-13v.
-
[191va-192vb] Summa sive practica medicinae (Fortsetzung), Rogerius Parmensis. ... matura rubea extrahatur vinum ponatur in vase vitreo ad solem ... - ... vel quamdiu poterit. Si forte remaneat fiat balneum. Fortsetzung von 155vb. Bricht jedoch auch hier vorzeitig ab, sodass Schlusskapitel "De nimio fluxu menstruorum" fehlt.
Geschichte
Entstehungs-, Besitz- und Sammlungsgeschichte:
Aus der Kartause Basel. Diese Handschrift ist nicht im Zwingerschen Katalog verzeichnet. Alte Signatur auf 1r "A xcii" sowie Besitzeintrag von der Hand Jakob Loubers.
Akzession:
-
Eigentümer: Öffentliche Bibliothek der Universität Basel
Ehemalige Signatur:
Ehemalige Signatur: Standort: Kartause Basel, Bibliotheca antiqua. Signatur: A xcii (alt); A xcii (alt)
Einband
Einband:
Einband (15. Jh.?) aus weissem Leder über Holzdeckel; Streicheisenlinien und Einzelstempel; eine nach vorne greifende Schliesse komplet erhalten; Bunte Ledersignakel am vorderen Buchschnitt; Pergament-Titelschild auf dem Rücken "Textus phisicorum et ethicorum Aristot.", sowie darüber mit Tinte direkt auf das Leder geschrieben (nicht mehr entzifferbar). Spiegelblätter aus Papier: auf das vordere eine moderne Notiz von Prof. Pelster vom Nov. 1926 eingeklebt (Literaturhinweise); das hintere Spiegelblatt mit Resten eines Druckes, kopfüber einbeklebt.
Buchblock
Lagen:
(IV+1)⁹ + 3 IV³³ + (IV+1)⁴² + 13 IV¹⁴⁶ + V¹⁵⁵ + 4 IV¹⁸⁷ + (II+1)¹⁹², Bl. 1 hinzugefügt, Bl. 40 hinzugefügt, Bl. 190 hinzugefügt.
Zählungen:
Moderne Bleistiftfoliierung: 1-57.59-68.68a.69-153.153a.154-192
Ausstattung
Rubrizierungen:
2r-50v: Rubriziert, rote Absatzzeichen
51r-110r: Absatzzeichen abwechselnd rot und blau.
110v-114r: Rot gestrichelte Majuskeln
115r-192r: Zwischen 126v und 158r vereinzelt rote Titel
Initialen:
2r-50v: Auf 2r eine mit Filigran geschmückte vergrösserte Intitiale (Q), ansonsten vereinzelt leicht vergrösserte Initialen in Rot.
51r-110r: Vergrösserte Anfangsbuchstaben abwechselnd rot und blau, mit einfacher Filigraner Dekoration in jeweils der anderen Farbe.
110v-114r: Eine rote Initiale auf 110v, direkt zu Beginn ("Q")
115r-192r: Es scheint Platz für Initialen gelassen worden zu sein, jedoch wurde keine ausgeführt.
Einrichtung:
2r-50v: Schriftraum: 16 x 9,5-10 cm, einspaltig.
51r-110r: Schriftraum: ca. 16 x 10,5 cm, einspaltig
110v-114r: Schriftraum: ca. 16 x 13,5 cm, zweispaltig
115r-192r: Schriftraum: ca. 16 x 13 cm, zweispaltig
Schrift:
Geschrieben von verschiedenen Händen des 13./14. Jahrhunderts.
Zusätze:
2r-50v: Notizen/Kommentare um den Haupttext von verschiedenen Händen.
51r-110r: Notizen/Kommentare um den Haupttext von verschiedenen Händen.
115r-192r: Notizen/Kommentare um den Haupttext von verschiedenen Händen.
Hinweise
Bibliographischer Nachweis:
-
Goldschmidt, Günther. - Ungedruckte Beschreibung, 6.11.1940
-
Lohr, Carolus. - Aristotelica helvetica (Scrinium Friburgense, Sonderband 6). - Freiburg, 1994, S. 55
Repertorien:
-
Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 152
-
Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 155
-
Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 204
-
Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 261
-
Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 361
-
Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 553
-
Thorndike/Kibre, Incipits Sp. 751
Zugriffs- und Benutzungsbestimmungen
Zugangsbestimmungen:
-
Es gelten die Benutzungsbestimmungen für den Sonderlesesaal
Urheberrecht Metadaten:
Die Katalogdaten stehen unter der Lizenz CC-BY zur Weiternutzung zur Verfügung.
Bearbeitungsstand
Interne Bearbeitung:
-
Digitalisierung=Digitization=Numérisation; Februar 2020; Archivierung TIFF
-
Verzeichnung=Description=Inventaire; Juni 2025; HAN-Katalogisierungsregeln; Normalaufnahme nach: Goldschmidt, ungedruckte Beschreibung mit Ergänzungen; Gonzalvez
-
Erschliessungsniveau Normalniveau
Identifikatoren
Systemnummer:
991170502484805501
Andere Systemnummer:
-
(HAN)000119116DSV05
-
(EXLNZ-41SLSP_NETWORK)991170502484805501
-
(41SLSP_UBS)9972429284005504