Sammelhandschrift (Medizin)

Kurzformat

Sammelhandschrift (Medizin) / 1. Hälfte 15. Jahrhundert
1 Band (87 Blätter) : 14,5 x 10,5 cm - Papier
  • Basel, Universitätsbibliothek, UBH D III 23

LEADER 00000ntmaa22000007c 4500
001 991170450337205501
005 20260910162008.0
007 cr#|||||||||||
008 120329q14001449xx 00| | lat d
019 |a Rekatalogisierungsgrad voll  |5 HAN 
019 |a Exemplarspezifische Aufnahme, gesperrt für Veränderungen und das Anhängen von Signaturen.  |5 HAN/11.11.2020/bmt 
024 7 |a 10.7891/e-manuscripta-181157  |2 doi 
035 |a (HAN)000191682DSV05 
035 |a (EXLNZ-41SLSP_NETWORK)991170450337205501 
035 |a (41SLSP_UBS)9972410534805504  |9 (41SLSP_UBS)9972410534805504 
040 |a CH-001880-7  |b ger  |e HAN-Katalogisierungsregeln 
046 |a q  |c 1400  |e 1449 
245 0 0 |a Sammelhandschrift (Medizin) 
264 0 |c 1. Hälfte 15. Jahrhundert 
300 |a 1 Band (87 Blätter)  |c 14,5 x 10,5 cm 
336 |b txt  |2 rdacontent 
337 |b n  |2 rdamedia 
337 |b c  |2 rdamedia 
338 |b nc  |2 rdacarrier 
338 |b cr  |2 rdacarrier 
340 |a Papier 
490 1 |a Abteilung D III  |v 23 
506 |a Es gelten die Benutzungsbestimmungen für den Sonderlesesaal. 
510 3 |a Roth, Carl. - Handschriftliche Beschreibung, Sept. 1909 
510 4 |a Hänger, Heinrich. - Mittelhochdeutsche Glossare und Vokabulare in schweizerischen Bibliotheken bis 1500 (Quellen und Forschungen zur Sprach- und Kulturgeschichte der germanischen Völker, 168 = NF 44). - Berlin; New York, 1972, S. 29  |3 80r-94r 
510 4 |a Lindberg, David C. - A catalogue of medieval and renaissance optical manuscripts (Subsidia mediaevalia, 4). - Toronto, 1975, S. 89 Nr. 146  |3 19r-22v 
510 4 |a Daems, Willem F. - Alte Pharmazie und Medizin in Handschriften und Basler Drucken (Ausstellungskatalog). - Basel, 1979, Nr. 24 
546 |a Lateinisch, Deutsch 
561 |a Aus der Kartause Basel, radierter Besitzeintrag unten auf 1r "Cartus. Bas.", Signaturen auf dem vorderen Vorsatzblatt vorhanden: halbausradierte Signatur "E lvi", daneben eine verwischte alte Signatur "E lxi". Im Standortverzeichnis pro antiqua unter der Signatur "A cxiii" verzeichnet (UB Basel, AR I 2, 11r); im Katalog Urban Mosers ebenfalls mit dieser Signatur unter den jeweiligen Texten aufgeführt (UB Basel, AR I 4a, 205v, 206r, 206v, 207r, 299v). 
563 |a Lederband mit Holzdeckel, Spiegelblätter aus Fragmenten von Pergamenturkunden ("... Anno nativitatis domini millesimo quadringentesimoquinto die mensis marcii vicesimo..."), wahrscheinlich einst eine Schliesse vorhanden; 1935 von Albert Bauer repariert. 
581 |a Thorndike, Lynn. - Other texts on colours. - In: Ambix ; 8 (1960), S. 53-70, S. 56f.  |3 70r-79v 
583 0 |b Verzeichnung=Description=Inventaire  |c April 2012  |f HAN-Katalogsieriungsregeln  |i Minimalaufnahme nach Roth 
583 1 |b Verzeichnung=Description=Inventaire  |c Feb. 2025  |f HAN-Katalogsieriungsregeln  |i Normalaufnahme nach: Roth, mit Ergänzungen  |k Gonzalvez 
583 1 |a Erschliessungsniveau Normalniveau 
583 1 |b Digitalisierung=Digitization=Numérisation  |c Dez. 2022  |i TIFF 
596 0 |b (VI +1)¹² + VI²⁵ + IV³⁴ + V⁴⁵ + 3 VI⁸⁴ + IV⁹⁴, in der ersten Lage Bl. a hinzugefügt; Reklamanten auf 12v, 25v, 34v, 58v und 72v.  |c Zeitgenössische Foliierung mit Tinte, diverse Sprünge in der Zählung: a.1-20.22-30.32-40.42-50.52-60.62-70.72-74.74a.75-80.82-87.89-90.92-94. 
596 1 |a Anfänge und Überschriften in rot, Majuskeln rot gestrichelt  |d Schriftraum: 11 x 7 cm, einspaltig, 19-20 Zeilen; Bl. 10r-v, 39r-44v, 80r-94r zweispaltig mit 22 Zeilen  |e Schrift aus der ersten Hälfte des 15. Jh. 
596 3 1 |g ar  |t Signaturen, Inhaltsverzeichnis  |i Hic continentur. | Tractatus de reumate cum suis effectibus ac passionibus. | Liber Constantini de oculis. | Diversa electuaria. | Experimenta Ypocratis circa pestilenticos ac infirmos. | Remedia pro vino corrupto. | Virtutes aque ardentis videlicet vini distillati | et aliarum quarundam aquarum. | Quedam naturalia experimenta si tamen vera sint | Vocabularis in fine.  |s Halbausradierte Signatur "E lvi", daneben eine verwischte alte Signatur "E lxi". 
596 3 1 |g av  |t leer 
596 3 0 |g 1r-23v  |t Tractatus de reumate  |i Tractatum de reumate quatuor capitulis distinguimus. In primo capitulo dicentes quid sit reuma diffinitive et quo generatur reuma et que et quot sunt cause reumatis. In secundo capitulo dicemus de causis intereipientibus reuma. In tercio capitulo dicemus qui et quales morbi generentur ex reumate et in quibus partibus corporis et quomodo generetur et de nominibus morborum. In quarto capitulo remedia brevia contra predictos morbos ponenmus ... - ... Suscipiant ergo amicabiles sociii hunc tractatum et advertent, quod subjectum huius tractatus et reuma cum suis partibus et passionibus. Non promisi me hic de morbis omnibus pertractatre, juvenes autem ut provecti dictis cedant et addiscant provectos rogo ut corrigant corrigenda. In amore caritatis. Explicit etc.  |v Vgl. auch UB Basel, D III 19.  |v Thorndike, Lynn. - Three tracts on food in Basel Manuscripts, in: Bulletin of the History of Medicine, Bd. 8, Nr. 3. - 1940, S. 355-369.  |v Thorndike-Kibre, Incipits² 1577 (diese Handschrift). 
596 3 0 |g 23v-39r  |t Liber Constantini de oculis  |i >Hic incipit liber Constantini de oculis<. Cum sint oculi lucerna corporis ne lumen extinguatur et in tenebris tabescat corpus. Oculorum passiones pertractare dignum duxi signa causas et curas assignando ... - ... Hec sunt medicine simplices evacuative approprietate determinatis membris, secundum quo ponit hebe mesue in libro de consolacione medicinarum simplicium etc.  |v Siehe Pagel, Julius. - Geschichte der Medicin, Bd. 1. - Berlin 1898, S. 165. 
596 3 0 |g 39r- 44v  |t Tabula medicinarum  |i Hic incipit tractatus brevis et utilis de diversis medicinis conferentibus diversificanda corpori humano in cuius prima serie ponuntur electuaria calida. In secunda electuaria frigida. etc. Sicut videbitur per ordinem prosequendo. Electuaria calida, sunt hec videlicet etc. | Dyamargariton | Pliris | Zynziber | Dyarris | ... - ... | Acumina ad melancoliam | Lapis lazali | Lapis armenicus | Elleborus niger | Mirabolam | Indi | Lapis lyncis etc. | Explicit etc.  |v Vgl. Thorndike, Annals of medical history, S. 282.288. 
596 3 0 |g 45r  |t Ad extrahendum reuma de capite  |i Ad extrahendum reuma de capite proice in naribus cum tali instrumento hanc medicinam ... [sic] precepit quod virtutes iste scripte in hoc libro ponerentur in capsa eburnea et poneretur capsa cum eo in sepulchro suo, ne aliquis eam detegeret ... - ... Et signum est quia accidit ei in inceptione sue egritudinis dulcium desiderium vehemens etc.  |v Vgl. Thorndike, Annals of medical history, S. 284.289f. 
596 3 1 |g 45v  |t leer 
596 3 0 |g 46r- 50r  |t Secreta sive capsula eburnea  |r Ps. Hippocrates  |i Pervenit ad nos quod Ypocras cum morti approquinquare [sic] precepit quod virtutes iste scripte in hoc libro ponerentur in capsa eburnea et poneretur capsa cum eo in sepulchro suo, ne aliquis eam detegeret ... - ... Et signum est quia accidit ei in inceptione sue egritudinis dulcium desiderium vehemens etc.  |v Vgl. Pagel, Geschichte der Medicin, S. 60ff. 
596 3 0 |g 50r-59r  |t De vino corrupto reformando  |i Siquis autem precavere volverit ne vinum suum corrumpatur in toto tempore quo servatur quando est muscum dulce clepsedram de ligno iuniperi ad longitudinem unius ulne immitet per medium fundum vais ... - ... liga folia cum baculo et quando tu noveris satis sine questi totum in sil et sanabitur. 
596 3 0 |g 59r-69v  |t Virtutes aque vitis  |i Incipiunt virtutes aque vitis. Inter cetera domini Alberti magna aquarum experimenta hec aqua describitur et ab ipso et a summis philosophis virtuosissima approbatur quae propter diversitatem sui virtutum diversis nominibus appellatur ... - ... et ideo vocatur hic elixir vite et ideo in puteo ... datur etc. Hec de ovo humano dicta sufficiant. 
596 3 0 |g 70r-79v  |t Experimenta naturalia  |i Incipiunt experimenta naturalia etc. etc. Ut domus accendatur a pluvia accipe [] ii sulphure vini et 3 iii calcis vini et sectam partem cere et aliquantulum de petroles ... - ... Experimentum valde mirabile. Recipe sulphur croceum et pista ita quod fiat pulvis valde subtilis et ille pulvis proiciatur in lapidem ardentem et omnes astantes videntur igne cremari [durchgestrichen] accendi etc. 
596 3 0 |g 80r-94r  |t Lateinisch - Deutscher Pflanzenglossar  |i Arthemesia - Byuoys, bugg | Asconium - Eschlouch | Atramentum - Atrament | ... - ... | Zucarum - Zucker | Zeduare - Zeduar | Zinziber - Gengever | Zizama - Raden | Zima - Drefs | etc. explicit etc. 
655 7 |a Handschrift  |2 gnd-content 
690 |a Ehemalige Signatur: Standort: Kartause Basel. Signatur: E lvi (alt)  |e E lvi (alt)  |2 han-A5 
690 |a Ehemalige Signatur: Standort: Kartause Basel. Signatur: E lxi (alt)  |e E lxi (alt)  |2 han-A5 
690 |a Ehemalige Signatur: Standort: Kartause Basel, Biblitheca antiqua. Signatur: A cxiii (alt)  |e A cxiii (alt)  |2 han-A5 
700 1 |a Bauer, Albert  |d 1895-1943  |0 (DE-588)1329177185  |4 bnd 
710 2 |a Kloster St. Margarethental  |0 (DE-588)4682346-3  |e Früherer Eigentümer  |4 fmo 
830 0 |a Abteilung D III  |v 23  |w (HAN)000108235DSV05 
852 4 |b A100  |c 102HSS  |j UBH D III 23  |9 (41SLSP_UBS)9972410534805504 
856 4 2 |u https://ub.unibas.ch/digi/a100/kataloge/mscr/mscr_d/BAU_5_000191682_cat.pdf  |z Beschreibung (PDF) (48 MB) 
856 4 2 |u http://handschriftencensus.de/22834  |z Handschriftencensus 
856 4 1 |u http://dx.doi.org/10.7891/e-manuscripta-181157  |z Online via e-manuscripta 
900 |f HANcollect_this handschrift 
900 |a HANunikat 
900 |f HANemanuscriptabsub 
910 |c Die Katalogdaten stehen unter der Lizenz CC-BY zur Weiternutzung zur Verfügung. 
949 |c 102HSS  |p 12  |j UBH D III 23  |b A100  |9 (41SLSP_UBS)9972410534805504 
986 |a (41SLSP_UBS)9972410534805504  |9 (41SLSP_UBS)9972410534805504 

Basisinformationen

Signatur:
  • Basel, Universitätsbibliothek, UBH D III 23
Ressourcentyp:
Buchhandschrift
Digitalisat:
Titel:
Sammelhandschrift (Medizin)
Entstehungsangaben:
1. Hälfte 15. Jahrhundert
Entstehungszeit (normiert):
1400 - 1449
Physische Beschreibung:
  • 1 Band (87 Blätter); 14,5 x 10,5 cm
Physische Beschaffenheit:
  • Papier
Serie:
Abteilung D III; 23

Sucheinstiege

Person:

BuchbinderIn / Buchbinderei

Körperschaft:
Formschlagwort:

Hierarchie / Kontext (aufklappbar)

Wird geladen...

Inhalt und innere Ordnung

Inhalt:
  • [ar] Signaturen, Inhaltsverzeichnis. Hic continentur. | Tractatus de reumate cum suis effectibus ac passionibus. | Liber Constantini de oculis. | Diversa electuaria. | Experimenta Ypocratis circa pestilenticos ac infirmos. | Remedia pro vino corrupto. | Virtutes aque ardentis videlicet vini distillati | et aliarum quarundam aquarum. | Quedam naturalia experimenta si tamen vera sint | Vocabularis in fine. Halbausradierte Signatur "E lvi", daneben eine verwischte alte Signatur "E lxi".
  • [av] leer.
  • [1r-23v] Tractatus de reumate. Tractatum de reumate quatuor capitulis distinguimus. In primo capitulo dicentes quid sit reuma diffinitive et quo generatur reuma et que et quot sunt cause reumatis. In secundo capitulo dicemus de causis intereipientibus reuma. In tercio capitulo dicemus qui et quales morbi generentur ex reumate et in quibus partibus corporis et quomodo generetur et de nominibus morborum. In quarto capitulo remedia brevia contra predictos morbos ponenmus ... - ... Suscipiant ergo amicabiles sociii hunc tractatum et advertent, quod subjectum huius tractatus et reuma cum suis partibus et passionibus. Non promisi me hic de morbis omnibus pertractatre, juvenes autem ut provecti dictis cedant et addiscant provectos rogo ut corrigant corrigenda. In amore caritatis. Explicit etc. Vgl. auch UB Basel, D III 19. Thorndike, Lynn. - Three tracts on food in Basel Manuscripts, in: Bulletin of the History of Medicine, Bd. 8, Nr. 3. - 1940, S. 355-369. Thorndike-Kibre, Incipits² 1577 (diese Handschrift).
  • [23v-39r] Liber Constantini de oculis. >Hic incipit liber Constantini de oculis<. Cum sint oculi lucerna corporis ne lumen extinguatur et in tenebris tabescat corpus. Oculorum passiones pertractare dignum duxi signa causas et curas assignando ... - ... Hec sunt medicine simplices evacuative approprietate determinatis membris, secundum quo ponit hebe mesue in libro de consolacione medicinarum simplicium etc. Siehe Pagel, Julius. - Geschichte der Medicin, Bd. 1. - Berlin 1898, S. 165.
  • [39r- 44v] Tabula medicinarum. Hic incipit tractatus brevis et utilis de diversis medicinis conferentibus diversificanda corpori humano in cuius prima serie ponuntur electuaria calida. In secunda electuaria frigida. etc. Sicut videbitur per ordinem prosequendo. Electuaria calida, sunt hec videlicet etc. | Dyamargariton | Pliris | Zynziber | Dyarris | ... - ... | Acumina ad melancoliam | Lapis lazali | Lapis armenicus | Elleborus niger | Mirabolam | Indi | Lapis lyncis etc. | Explicit etc. Vgl. Thorndike, Annals of medical history, S. 282.288.
  • [45r] Ad extrahendum reuma de capite. Ad extrahendum reuma de capite proice in naribus cum tali instrumento hanc medicinam ... [sic] precepit quod virtutes iste scripte in hoc libro ponerentur in capsa eburnea et poneretur capsa cum eo in sepulchro suo, ne aliquis eam detegeret ... - ... Et signum est quia accidit ei in inceptione sue egritudinis dulcium desiderium vehemens etc. Vgl. Thorndike, Annals of medical history, S. 284.289f.
  • [45v] leer.
  • [46r- 50r] Secreta sive capsula eburnea, Ps. Hippocrates. Pervenit ad nos quod Ypocras cum morti approquinquare [sic] precepit quod virtutes iste scripte in hoc libro ponerentur in capsa eburnea et poneretur capsa cum eo in sepulchro suo, ne aliquis eam detegeret ... - ... Et signum est quia accidit ei in inceptione sue egritudinis dulcium desiderium vehemens etc. Vgl. Pagel, Geschichte der Medicin, S. 60ff.
  • [50r-59r] De vino corrupto reformando. Siquis autem precavere volverit ne vinum suum corrumpatur in toto tempore quo servatur quando est muscum dulce clepsedram de ligno iuniperi ad longitudinem unius ulne immitet per medium fundum vais ... - ... liga folia cum baculo et quando tu noveris satis sine questi totum in sil et sanabitur.
  • [59r-69v] Virtutes aque vitis. Incipiunt virtutes aque vitis. Inter cetera domini Alberti magna aquarum experimenta hec aqua describitur et ab ipso et a summis philosophis virtuosissima approbatur quae propter diversitatem sui virtutum diversis nominibus appellatur ... - ... et ideo vocatur hic elixir vite et ideo in puteo ... datur etc. Hec de ovo humano dicta sufficiant.
  • [70r-79v] Experimenta naturalia. Incipiunt experimenta naturalia etc. etc. Ut domus accendatur a pluvia accipe [] ii sulphure vini et 3 iii calcis vini et sectam partem cere et aliquantulum de petroles ... - ... Experimentum valde mirabile. Recipe sulphur croceum et pista ita quod fiat pulvis valde subtilis et ille pulvis proiciatur in lapidem ardentem et omnes astantes videntur igne cremari [durchgestrichen] accendi etc.
  • [80r-94r] Lateinisch - Deutscher Pflanzenglossar. Arthemesia - Byuoys, bugg | Asconium - Eschlouch | Atramentum - Atrament | ... - ... | Zucarum - Zucker | Zeduare - Zeduar | Zinziber - Gengever | Zizama - Raden | Zima - Drefs | etc. explicit etc.

Anmerkungen

Sprache, Schrift:
Lateinisch, Deutsch

Geschichte

Entstehungs-, Besitz- und Sammlungsgeschichte:
Aus der Kartause Basel, radierter Besitzeintrag unten auf 1r "Cartus. Bas.", Signaturen auf dem vorderen Vorsatzblatt vorhanden: halbausradierte Signatur "E lvi", daneben eine verwischte alte Signatur "E lxi". Im Standortverzeichnis pro antiqua unter der Signatur "A cxiii" verzeichnet (UB Basel, AR I 2, 11r); im Katalog Urban Mosers ebenfalls mit dieser Signatur unter den jeweiligen Texten aufgeführt (UB Basel, AR I 4a, 205v, 206r, 206v, 207r, 299v).
Ehemalige Signatur:
Ehemalige Signatur: Standort: Kartause Basel. Signatur: E lvi (alt); E lvi (alt)
Ehemalige Signatur: Standort: Kartause Basel. Signatur: E lxi (alt); E lxi (alt)
Ehemalige Signatur: Standort: Kartause Basel, Biblitheca antiqua. Signatur: A cxiii (alt); A cxiii (alt)

Einband

Einband:
Lederband mit Holzdeckel, Spiegelblätter aus Fragmenten von Pergamenturkunden ("... Anno nativitatis domini millesimo quadringentesimoquinto die mensis marcii vicesimo..."), wahrscheinlich einst eine Schliesse vorhanden; 1935 von Albert Bauer repariert.

Buchblock

Lagen:
(VI +1)¹² + VI²⁵ + IV³⁴ + V⁴⁵ + 3 VI⁸⁴ + IV⁹⁴, in der ersten Lage Bl. a hinzugefügt; Reklamanten auf 12v, 25v, 34v, 58v und 72v.
Zählungen:
Zeitgenössische Foliierung mit Tinte, diverse Sprünge in der Zählung: a.1-20.22-30.32-40.42-50.52-60.62-70.72-74.74a.75-80.82-87.89-90.92-94.

Ausstattung

Rubrizierungen:
Anfänge und Überschriften in rot, Majuskeln rot gestrichelt
Einrichtung:
Schriftraum: 11 x 7 cm, einspaltig, 19-20 Zeilen; Bl. 10r-v, 39r-44v, 80r-94r zweispaltig mit 22 Zeilen
Schrift:
Schrift aus der ersten Hälfte des 15. Jh.

Hinweise

Bibliographischer Nachweis:
  • Roth, Carl. - Handschriftliche Beschreibung, Sept. 1909
  • Hänger, Heinrich. - Mittelhochdeutsche Glossare und Vokabulare in schweizerischen Bibliotheken bis 1500 (Quellen und Forschungen zur Sprach- und Kulturgeschichte der germanischen Völker, 168 = NF 44). - Berlin; New York, 1972, S. 29 (80r-94r)
  • Lindberg, David C. - A catalogue of medieval and renaissance optical manuscripts (Subsidia mediaevalia, 4). - Toronto, 1975, S. 89 Nr. 146 (19r-22v)
  • Daems, Willem F. - Alte Pharmazie und Medizin in Handschriften und Basler Drucken (Ausstellungskatalog). - Basel, 1979, Nr. 24
Literatur:
  • Thorndike, Lynn. - Other texts on colours. - In: Ambix ; 8 (1960), S. 53-70, S. 56f. (70r-79v)
Externer Link:

Zugriffs- und Benutzungsbestimmungen

Zugangsbestimmungen:
  • Es gelten die Benutzungsbestimmungen für den Sonderlesesaal.
Urheberrecht Metadaten:
Die Katalogdaten stehen unter der Lizenz CC-BY zur Weiternutzung zur Verfügung.

Bearbeitungsstand

Interne Bearbeitung:
  • Verzeichnung=Description=Inventaire; Feb. 2025; HAN-Katalogsieriungsregeln; Normalaufnahme nach: Roth, mit Ergänzungen; Gonzalvez
  • Erschliessungsniveau Normalniveau
  • Digitalisierung=Digitization=Numérisation; Dez. 2022; TIFF

Identifikatoren

Systemnummer:
991170450337205501
Andere Systemnummer:
  • (HAN)000191682DSV05
  • (EXLNZ-41SLSP_NETWORK)991170450337205501
  • (41SLSP_UBS)9972410534805504
Digital Object Identifier:
Quelle: