<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<collection xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.loc.gov/MARC21/slim http://www.loc.gov/standards/marcxml/schema/MARC21slim.xsd" xmlns="http://www.loc.gov/MARC21/slim">
 <record>
  <leader>00000nam a2200000 c 4500</leader>
  <controlfield tag="001">991172532246905501</controlfield>
  <controlfield tag="005">20260415100901.0</controlfield>
  <controlfield tag="008">250503t20252025sz a   | |||| 00||0dger d</controlfield>
  <datafield tag="015" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">25,N19</subfield>
   <subfield code="2">dnb</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="016" ind1="7" ind2=" ">
   <subfield code="2">DE-101</subfield>
   <subfield code="a">1364480581</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="020" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">9783034018159</subfield>
   <subfield code="c">EUR 48.00 (DE), EUR 49.40 (AT), CHF 48.00 (freier Preis)</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(DE-101)1364480581</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(DE-599)DNB1364480581</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(EXLNZ-41SLSP_NETWORK)991172532246905501</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(41SLSP_UZB)99118182026905508</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)99118182026905508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(41SLSP_UBS)9972984103905504</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UBS)9972984103905504</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(41SLSP_ZBS)9972524963905528</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_ZBS)9972524963905528</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="040" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">DE-101</subfield>
   <subfield code="b">ger</subfield>
   <subfield code="e">rda</subfield>
   <subfield code="d">CH-ZuSLS BSB B434</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="072" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">350</subfield>
   <subfield code="2">IDS LU</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="082" ind1="7" ind2="4">
   <subfield code="a">620</subfield>
   <subfield code="2">23sdnb</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="082" ind1="7" ind2="4">
   <subfield code="a">600</subfield>
   <subfield code="2">23sdnb</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="082" ind1="7" ind2="4">
   <subfield code="a">949.4</subfield>
   <subfield code="2">23</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="082" ind1="7" ind2="4">
   <subfield code="a">949.4</subfield>
   <subfield code="2">23sdnb</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="084" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">NW 7750</subfield>
   <subfield code="2">rvk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="084" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">ZI 2050</subfield>
   <subfield code="2">rvk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="084" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">ZG 7850</subfield>
   <subfield code="2">rvk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="100" ind1="1" ind2=" ">
   <subfield code="6">880-01</subfield>
   <subfield code="a">Meyer, Bruno</subfield>
   <subfield code="d">1945-</subfield>
   <subfield code="4">aut</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)1089325894</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="245" ind1="1" ind2="0">
   <subfield code="a">Planen, zeichnen, bauen</subfield>
   <subfield code="b">Ingenieure in der Schweiz von der frühen Neuzeit bis zur Industrialisierung</subfield>
   <subfield code="c">Bruno Meyer</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="264" ind1=" " ind2="1">
   <subfield code="a">Zürich</subfield>
   <subfield code="b">Chronos</subfield>
   <subfield code="c">[2025]</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="264" ind1=" " ind2="4">
   <subfield code="c">© 2025</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="300" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">277 Seiten</subfield>
   <subfield code="b">Illustrationen, Karten</subfield>
   <subfield code="c">24 cm</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="336" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="b">txt</subfield>
   <subfield code="2">rdacontent</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="337" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="b">n</subfield>
   <subfield code="2">rdamedia</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="338" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="b">nc</subfield>
   <subfield code="2">rdacarrier</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="500" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Verzeichnis der Ingenieure, Feldmesser und Offiziere (d.h. Personenregister): Seite 273-277</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="504" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Quellen und Literatur: Seite 263-272</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="520" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Die ersten Ingenieure waren Spezialisten des Festungsbaus. Sie planten moderne Stadtbefestigungen, die feindliche Artilleriegeschosse mit Vorfeldern, Gräben und fünfeckigen Bastionen abwehren sollten. Zudem wurde ihr Wissen auch eingesetzt, um genaue Kenntnis des Geländes zu erhalten. Die Ingenieure skizzierten Karten mit Informationen darüber, welche Brücken zu zerstören waren, wo man Flüsse mit Schiffen überqueren konnte oder wo man Schanzwerkzeuge für den Bau von Hindernissen dezentral bereitstellen musste. Später ergaben sich immer mehr zivile Aufgaben, im Bereich des Wasserbaus (Warentransports auf den Flüssen und Seen) oder im Bereich des Strassen- und Eisenbahnbaus. Genf war damals exponierter als andere Städte der Eidgenossenschaft. Der Ausbau der Stadtbefestigung begann etwa 1530 und dauerte bis 1750. Beschäftigt waren mehr als 70 Fachleute, darunter etwa 50 Ingenieure. Meist wurden sie aufgrund ihres guten Rufs aus dem Ausland beigezogen. Das geschah auch in Basel mit Daniel Specklin, in Zürich mit Johannes Ardüser und in Bern mit Valentin Friedrich. Schulen gab es noch keine, man lernte bei einem Meister oder erwarb sich Kenntnisse in «Militärarchitektur» an der Hand des Vaters. Das Buch geht der Frage nach, wer die ersten Ingenieure der Schweiz waren, wo sie wirkten und wie sich deren Aufgabenbereiche im Laufe der Zeit wandelten</subfield>
   <subfield code="c">Verlagsangaben</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="520" ind1="4" ind2=" ">
   <subfield code="a">Enthält S. 71-80: Schanzenbau in Solothurn von französischen Ingenieuren dominiert</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="648" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Geschichte 1530-1850</subfield>
   <subfield code="2">gnd</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Ingénieurs</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)027234959</subfield>
   <subfield code="2">idref</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Progrès scientifique et technique</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)032679432</subfield>
   <subfield code="2">idref</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Innovation</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)027330435</subfield>
   <subfield code="2">idref</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">16e siècle-20e siècle</subfield>
   <subfield code="2">idref</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">1530-1850</subfield>
   <subfield code="2">idref</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Ingenieur</subfield>
   <subfield code="2">gnd</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)4026955-3</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">TECHNIKGESCHICHTE + GESCHICHTE DES INGENIEURWESENS</subfield>
   <subfield code="9">ger</subfield>
   <subfield code="0">(ETHUDK)000041248</subfield>
   <subfield code="2">ethudk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">INNOVATION + MODERNISIERUNG</subfield>
   <subfield code="9">ger</subfield>
   <subfield code="0">(ETHUDK)000037558</subfield>
   <subfield code="2">ethudk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">TECHNISCHER FORTSCHRITT</subfield>
   <subfield code="9">ger</subfield>
   <subfield code="0">(ETHUDK)000010328</subfield>
   <subfield code="2">ethudk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">TECHNISCHE ERFINDUNGEN</subfield>
   <subfield code="9">ger</subfield>
   <subfield code="0">(ETHUDK)000009015</subfield>
   <subfield code="2">ethudk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Städtebau</subfield>
   <subfield code="2">gnd</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)4056795-3</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Festung</subfield>
   <subfield code="2">gnd</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)4016934-0</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Vermessung</subfield>
   <subfield code="2">gnd</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)4063048-1</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="651" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Suisse</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)027249654</subfield>
   <subfield code="2">idref</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="651" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Schweiz</subfield>
   <subfield code="2">gnd</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)4053881-3</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="655" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Biografie</subfield>
   <subfield code="2">gnd-content</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Specklin, Daniel</subfield>
   <subfield code="2">ubs-AC</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="691" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="e">2.5.4.1</subfield>
   <subfield code="2">ubs-FA</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="691" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="e">9.5</subfield>
   <subfield code="2">zbs-bib</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="691" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="e">10.2.1</subfield>
   <subfield code="2">zbs-bib</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="691" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="e">12</subfield>
   <subfield code="a">Solothurn</subfield>
   <subfield code="2">zbs-bib</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="852" ind1="4" ind2=" ">
   <subfield code="b">A150</subfield>
   <subfield code="c">150FH</subfield>
   <subfield code="j">ZBS FH K 01/SCHWE/07</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_ZBS)9972524963905528</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="852" ind1="4" ind2=" ">
   <subfield code="b">A100</subfield>
   <subfield code="c">100FH</subfield>
   <subfield code="j">UBH eh 91836</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UBS)9972984103905504</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="852" ind1="4" ind2=" ">
   <subfield code="b">A115</subfield>
   <subfield code="c">115BB</subfield>
   <subfield code="j">-</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UBS)9972984103905504</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="852" ind1="4" ind2=" ">
   <subfield code="b">Z08</subfield>
   <subfield code="c">ZBVAR</subfield>
   <subfield code="j">VAR 103: 2025:30</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)99118182026905508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="852" ind1="4" ind2=" ">
   <subfield code="b">Z01</subfield>
   <subfield code="c">02</subfield>
   <subfield code="j">2025 A 32328</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)99118182026905508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="856" ind1="4" ind2="2">
   <subfield code="m">X:MVB</subfield>
   <subfield code="q">text/html</subfield>
   <subfield code="u">https://deposit.dnb.de/cgi-bin/dokserv?id=3b07942b38ab451f92468d015f3b0ba9</subfield>
   <subfield code="3">Inhaltstext</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="856" ind1="4" ind2="2">
   <subfield code="3">Titelblatt und Inhaltsverzeichnis</subfield>
   <subfield code="q">PDF</subfield>
   <subfield code="u">https://urn.ub.unibe.ch/urn:ch:slsp:zbz:3034018150:ihv:pdf</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="880" ind1="1" ind2=" ">
   <subfield code="6">100-01/(B</subfield>
   <subfield code="a">Meyer, Bruno</subfield>
   <subfield code="c">ingénieur génie-civil</subfield>
   <subfield code="d">1945-....</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)269822631</subfield>
   <subfield code="4">aut</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="900" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Stoppsignal FRED</subfield>
   <subfield code="x">UZB/UHS/202601/ureisb</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="900" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Stoppsignal FRED</subfield>
   <subfield code="x">UZB/Z01/202602/brue</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="903" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">RERO-SIGN</subfield>
   <subfield code="5">BCUFR/20260107/mdo</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="c">150FH</subfield>
   <subfield code="p">14</subfield>
   <subfield code="j">ZBS FH K 01/SCHWE/07</subfield>
   <subfield code="b">A150</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_ZBS)9972524963905528</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="c">115BB</subfield>
   <subfield code="p">67</subfield>
   <subfield code="j">-</subfield>
   <subfield code="b">A115</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UBS)9972984103905504</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="c">100FH</subfield>
   <subfield code="p">01</subfield>
   <subfield code="j">UBH eh 91836</subfield>
   <subfield code="b">A100</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UBS)9972984103905504</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="c">ZBVAR</subfield>
   <subfield code="p">67</subfield>
   <subfield code="j">VAR 103: 2025:30</subfield>
   <subfield code="b">Z08</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)99118182026905508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="c">02</subfield>
   <subfield code="p">01</subfield>
   <subfield code="j">2025 A 32328</subfield>
   <subfield code="b">Z01</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)99118182026905508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="986" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(41SLSP_ZBS)9972524963905528</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_ZBS)9972524963905528</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="986" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(41SLSP_UBS)9972984103905504</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UBS)9972984103905504</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="986" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(41SLSP_UZB)99118182026905508</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)99118182026905508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">SSDI</subfield>
   <subfield code="9">local</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_ZBS)9972524963905528</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">sobib</subfield>
   <subfield code="9">local</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_ZBS)9972524963905528</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="n">NELA1502602</subfield>
   <subfield code="9">local</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_ZBS)9972524963905528</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="b">basb2025</subfield>
   <subfield code="9">local</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UBS)9972984103905504</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="n">NELA1002601</subfield>
   <subfield code="9">local</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UBS)9972984103905504</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="n">NELA3482608</subfield>
   <subfield code="9">local</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UBS)9972984103905504</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">ZH_Z01</subfield>
   <subfield code="9">local</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)99118182026905508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Z01FE202511fruti</subfield>
   <subfield code="9">local</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)99118182026905508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">UHS-202601</subfield>
   <subfield code="9">local</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)99118182026905508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="d">Z01SE202602gbrue</subfield>
   <subfield code="9">local</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)99118182026905508</subfield>
  </datafield>
 </record>
</collection>
