<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<collection xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.loc.gov/MARC21/slim http://www.loc.gov/standards/marcxml/schema/MARC21slim.xsd" xmlns="http://www.loc.gov/MARC21/slim">
 <record>
  <leader>00000nam a2200000 c 4500</leader>
  <controlfield tag="001">991027604099705501</controlfield>
  <controlfield tag="005">20260318140746.0</controlfield>
  <controlfield tag="008">201011s2003    sz       m    00| | ger  </controlfield>
  <datafield tag="020" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">3034005970</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(swissbib)228897629-41slsp_network</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">228897629</subfield>
   <subfield code="9">ExL</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(NEBIS)004459717EBI01</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(RERO)R003344344-41slsp</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(IDSLU)000522382ILU01</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(IDSBB)002767426DSV01</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(IDSSG)000813488HSB01</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(OCoLC) ocm52645634-</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(ABN)000120952ABN01</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(EXLNZ-41SLSP_NETWORK)991027604099705501</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="035" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="040" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">SzZuIDS NEBIS ETH-BIB</subfield>
   <subfield code="d">CH-ZuSLS</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="044" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">sz</subfield>
   <subfield code="c">ch-zh</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="072" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">ht</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="072" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">0</subfield>
   <subfield code="2">IDS LU</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="072" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">6 Paedagogik</subfield>
   <subfield code="2">FHS</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="084" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">XE 4800</subfield>
   <subfield code="2">rvk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="084" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">4,1</subfield>
   <subfield code="2">ssgn</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="084" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">63</subfield>
   <subfield code="a">33</subfield>
   <subfield code="2">sdnb</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="084" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">DO 7006</subfield>
   <subfield code="2">rvk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="084" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">LC 56150</subfield>
   <subfield code="2">rvk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="084" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">XC 3904</subfield>
   <subfield code="2">rvk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="084" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">XE 4100</subfield>
   <subfield code="2">rvk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="100" ind1="1" ind2=" ">
   <subfield code="a">Imboden, Monika</subfield>
   <subfield code="d">19..-....</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)251297837</subfield>
   <subfield code="4">cre</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="245" ind1="1" ind2="0">
   <subfield code="a">&lt;&lt;Die&gt;&gt; Schule macht gesund</subfield>
   <subfield code="b">die Institutionalisierung des schulärztlichen Dienstes der Stadt Zürich und die Macht hygienischer Wissensdispositive in der Volksschule 1860-1900</subfield>
   <subfield code="c">Monika Imboden</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="264" ind1=" " ind2="1">
   <subfield code="a">Zürich</subfield>
   <subfield code="b">Chronos</subfield>
   <subfield code="c">[2003]</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="264" ind1=" " ind2="4">
   <subfield code="c">© 2003</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="300" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">302 S.</subfield>
   <subfield code="b">Abb.</subfield>
   <subfield code="c">23 cm</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="336" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="b">txt</subfield>
   <subfield code="2">rdacontent</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="337" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="b">n</subfield>
   <subfield code="2">rdamedia</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="338" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="b">nc</subfield>
   <subfield code="2">rdacarrier</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="500" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">&quot;Die vorliegende Arbeit wurde von der Philosophischen Fakultät der Universität Zürich im Sommersemester 2002 auf Antrag von Prof. Dr. Bruno Fritzsche und Prof. Dr. Philipp Sarasin als Dissertation angenommen&quot;. - S. [4]</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="502" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Diss. Univ. Zürich, 2002. - Ref.: Bruno Fritzsche ; Koref.: Philipp Sarasin</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="502" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Thesis (doctoral)--Universität, Zürich, 2002.</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="504" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Bibliographie: S. 285-302</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="520" ind1="3" ind2=" ">
   <subfield code="a">Wer erinnert sich nicht an die ärztlichen Reihenuntersuchungen in der Schule, den Seh- und Hörtest oder den etwas beschämenden Blick in die Unterhose? Dieses Buch geht den Anfängen der heute selbstverständlich gewordenen schulärztlichen Praxis nach und zeigt, wie der schulärztliche Dienst in der Stadt Zürich entstanden ist. Die Geschichte der Schulärzte steht exemplarisch für die zunehmende &lt;&lt;Verwissenschaftlichung&gt;&gt; der kommunalen Verwaltung gegen Ende des 19. Jahrhunderts. Zugleich ist sie die Geschichte der Produktion gesunder Körper durch schulische, fürsorgerische und medizinische Instanzen. Das Ziel der schulhygienischen und ärztlichen Interventionen bestand ursprünglich darin, gesundheitliche Gefahren, denen die Kinder durch den jahrelangen Schulbesuch ausgesetzt waren, zu beseitigen. Waren es zunächst bauliche Massnahmen wie das Einrichten von Schulduschen, die dieses Ziel näher rücken liessen, so verlagerte sich das Augenmerk der Ärzte und Hygieniker bald vom Schulhaus auf die Schülerinnen und Schüler selbst. Anlässlich der Eintrittsuntersuchungen entschied der Schularzt massgeblich mit, wer in eine Spezialklasse oder in ein Heim überwechseln sollte. Er schickte &lt;&lt;schwächliche&gt;&gt; Kinder zur Erholung &lt;&lt;auf den Schwäbrig&gt;&gt; oder verschaffte sich mit seinen Hausbesuchen ein Bild über die &lt;&lt;Wohnungsverhältnisse&gt;&gt; seiner Klientel. So mutierte die Schulhygiene in der schulärztlichen Praxis zur Schülerhygiene, zur normalisierenden Instanz, welche neben dem Körper der Schulkinder ebenso deren intellektuelle Fähigkeiten und soziale Verhältnisse fokussierte.</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="648" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Geschichte 1850-1900</subfield>
   <subfield code="2">idszbz</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="648" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Geschichte 1860-1900</subfield>
   <subfield code="2">idszbz</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="648" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Geschichte 1860-1900</subfield>
   <subfield code="2">gnd</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Schularzt</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)4180090-4</subfield>
   <subfield code="2">gnd</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Volksschule</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)4063861-3</subfield>
   <subfield code="2">gnd</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">BETRIEBSÄRZTE + SCHULÄRZTE (ÖFFENTLICHES GESUNDHEITSWESEN)</subfield>
   <subfield code="9">ger</subfield>
   <subfield code="0">(ETHUDK)000026483</subfield>
   <subfield code="2">ethudk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">GEMEINDEVERWALTUNG + ORTSVERWALTUNG (ALLE GEMEINDEN AUSSER STÄDTE)</subfield>
   <subfield code="9">ger</subfield>
   <subfield code="0">(ETHUDK)000011706</subfield>
   <subfield code="2">ethudk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">PRIMARSTUFE (BILDUNGSSYSTEM)</subfield>
   <subfield code="9">ger</subfield>
   <subfield code="0">(ETHUDK)000012185</subfield>
   <subfield code="2">ethudk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">SCHULGESUNDHEITSPFLEGE + SCHULHYGIENE (SCHULWESEN)</subfield>
   <subfield code="9">ger</subfield>
   <subfield code="0">(ETHUDK)000012136</subfield>
   <subfield code="2">ethudk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">SOZIALE NORMEN (SOZIOLOGIE)</subfield>
   <subfield code="9">ger</subfield>
   <subfield code="0">(ETHUDK)000058212</subfield>
   <subfield code="2">ethudk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">SOZIALGESCHICHTE (SOZIALWISSENSCHAFTEN)</subfield>
   <subfield code="9">ger</subfield>
   <subfield code="0">(ETHUDK)000010070</subfield>
   <subfield code="2">ethudk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">ZÜRICH, STADT (KANTON ZÜRICH)</subfield>
   <subfield code="9">ger</subfield>
   <subfield code="0">(ETHUDK)000005560</subfield>
   <subfield code="2">ethudk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">&quot;1860/1900&quot;</subfield>
   <subfield code="2">ethudk</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Médecine scolaire</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)027237605</subfield>
   <subfield code="2">idref</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">1860-1900</subfield>
   <subfield code="2">rero</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Écoles publiques</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)027555070</subfield>
   <subfield code="2">idref</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Schulgesundheitspflege</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)4180154-4</subfield>
   <subfield code="2">gnd</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Hygiene</subfield>
   <subfield code="z">Schweiz</subfield>
   <subfield code="y">Geschichte 19. Jh</subfield>
   <subfield code="2">idsbb</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Medizin</subfield>
   <subfield code="x">Volksschule</subfield>
   <subfield code="z">Zürich (Stadt)</subfield>
   <subfield code="y">Geschichte 19. Jh</subfield>
   <subfield code="2">idsbb</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="650" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Volksschule</subfield>
   <subfield code="x">Medizin</subfield>
   <subfield code="z">Zürich (Stadt)</subfield>
   <subfield code="y">Geschichte 19. Jh</subfield>
   <subfield code="2">idsbb</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="651" ind1=" " ind2="0">
   <subfield code="a">Switzerland</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="651" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Zurich (Zurich, Suisse)</subfield>
   <subfield code="0">(IDREF)027418545</subfield>
   <subfield code="2">idref</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="651" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Zürich</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)4068038-1</subfield>
   <subfield code="2">gnd</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="651" ind1=" " ind2="2">
   <subfield code="a">Switzerland</subfield>
   <subfield code="0">(DNLM)D013557</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="655" ind1=" " ind2="7">
   <subfield code="a">Hochschulschrift</subfield>
   <subfield code="2">gnd-content</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Gesundheit</subfield>
   <subfield code="2">uzb-UX</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Gesundheitserziehung</subfield>
   <subfield code="2">uzb-UX</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">soziale Hilfe</subfield>
   <subfield code="2">uzb-UX</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Jugendhilfe</subfield>
   <subfield code="2">uzb-UX</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Verwahrlosung</subfield>
   <subfield code="2">uzb-UX</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Zürich (Stadt)</subfield>
   <subfield code="2">rzh-UA</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Volksschule</subfield>
   <subfield code="2">rzh-UA</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Schulärztlicher Dienst</subfield>
   <subfield code="2">rzh-UA</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Hygienebewegung</subfield>
   <subfield code="2">rzh-UA</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Belegexemplar</subfield>
   <subfield code="2">rzh-UA</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Pädagogik und Heilpädagogik</subfield>
   <subfield code="2">uzb-UU</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Hygiene: Geschichte</subfield>
   <subfield code="2">uzb-UU</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Zürich: Medizingeschichte</subfield>
   <subfield code="2">uzb-UU</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Zürich (Stadt)</subfield>
   <subfield code="2">fho-fhs</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Geschichte</subfield>
   <subfield code="2">fho-fhs</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Volksschule</subfield>
   <subfield code="2">fho-fhs</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="690" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">Gesundheitswesen</subfield>
   <subfield code="2">fho-fhs</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="700" ind1="1" ind2=" ">
   <subfield code="a">Fritzsche, Bruno</subfield>
   <subfield code="d">1935-2009</subfield>
   <subfield code="0">(DE-588)170359557</subfield>
   <subfield code="e">Akademischer Betreuer</subfield>
   <subfield code="4">dgs</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="852" ind1="4" ind2=" ">
   <subfield code="b">Z01</subfield>
   <subfield code="c">ADH</subfield>
   <subfield code="j">DAR DE 5859</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="852" ind1="4" ind2=" ">
   <subfield code="b">Z01</subfield>
   <subfield code="c">03</subfield>
   <subfield code="j">GE 36936</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="852" ind1="4" ind2=" ">
   <subfield code="b">Z01</subfield>
   <subfield code="c">05</subfield>
   <subfield code="j">UnS 2003: 103</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="852" ind1="4" ind2=" ">
   <subfield code="b">Z08</subfield>
   <subfield code="c">ZBVAR</subfield>
   <subfield code="j">VAR 103:412</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="856" ind1="4" ind2=" ">
   <subfield code="3">Inhaltsverzeichnis</subfield>
   <subfield code="u">https://www.ub.unibas.ch/tox/HBZ/HT013707737/PDF</subfield>
   <subfield code="q">pdf</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="900" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">IDSE5E19ANH-2003</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="900" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">IDSE2UNI-ZH</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="900" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">IDSZ1ZH</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="900" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">IDSZ2zbzmon200304e</subfield>
   <subfield code="c">IDSZ2haff</subfield>
   <subfield code="d">IDSZ2zbzswk200308b</subfield>
   <subfield code="e">IDSZ2lehh</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="900" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">IDSE9P:613</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="c">05</subfield>
   <subfield code="p">01</subfield>
   <subfield code="j">UnS 2003: 103</subfield>
   <subfield code="b">Z01</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="c">ADH</subfield>
   <subfield code="p">67</subfield>
   <subfield code="j">DAR DE 5859</subfield>
   <subfield code="b">Z01</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="c">03</subfield>
   <subfield code="p">01</subfield>
   <subfield code="j">GE 36936</subfield>
   <subfield code="b">Z01</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="949" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="c">ZBVAR</subfield>
   <subfield code="p">67</subfield>
   <subfield code="j">VAR 103:412</subfield>
   <subfield code="b">Z08</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="986" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">M592</subfield>
   <subfield code="2">Z01</subfield>
   <subfield code="9">LOCAL</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">M590</subfield>
   <subfield code="2">Z01</subfield>
   <subfield code="9">LOCAL</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">06</subfield>
   <subfield code="2">E19-20030519</subfield>
   <subfield code="9">LOCAL</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">M210</subfield>
   <subfield code="2">Z01</subfield>
   <subfield code="9">LOCAL</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">E32-20030521</subfield>
   <subfield code="9">LOCAL</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
  <datafield tag="990" ind1=" " ind2=" ">
   <subfield code="a">E39-20130222</subfield>
   <subfield code="9">LOCAL</subfield>
   <subfield code="9">(41SLSP_UZB)990044597170205508</subfield>
  </datafield>
 </record>
</collection>
